کار انتخابات به کجا می انجامد؟

درحالی که محکمه ی خاص کار بررسی تخطی ها وجرایم انتخاباتی را آغاز کرده است ، پرسش هایی پیرامون قانونی یا غیر قانونی ،سیاسی یا غیر سیاسی ، بیطرفی یا جانبدار بودن آن در محافل سیاسی ورسانه ای کشور مطرح است، نمایندگان باصطلاح برنده، این محکمه را خلاف قانون اساسی ونتایج کار آن را غیر الزامی می دانند ودر مقابل، نمایندگان معترض چشم امید  به کار این محکمه دوخته وآن را درست  درچار چوب قانون اساسی ارزیابی می کنند، البته در قانون اساسی نامی از چنین محکمه ای برده نشده ومحاکم خاص تنها در سه مورد درقانون اساسی تجویز شده اما نمایندگان بازنده با این استدلال که انتخابات یک امر کلان ملی است وایجاب چنین محکمه ای را می کند آنرا قانونی می دانند

حالا پرسش اصلی این است که محکمه ی خاص ، قانونی یاغیر قانونی ، با انتخابات پر از جعل وتقلب چه خواهد کرد؟.آیا انتخابات را بی اعتبار وباطل اعلام می کند؟ یا شمار محدودی ازکاندیداهای برنده را به دلیل جعل وتزویرازلیست برندگان خارج می سازد؟ ویا اینکه امر به بازشماری صندوق ها در برخی حوزه های انتخاباتی می دهد؟ باطل اعلام کردن مجموع انتخابات کار ساده ای نیست وپیامد آن برای دموکراسی نوپا وپروسه ی جوان سیاسی افغانستان می تواند مهلک وخطرزا باشد اما اگر گروههای اقتدار گرا هدفشان از به چالش کشاندن انتخابات پایان دادن به پروسه سیاسی جدید وتحکیم قدرت فردی در کشور باشد بعید نیست که برای نیل به این خواسته هر نوع ریسکی را بپذیرند.

نزدیک ترین احتمال این است که پس از بررسی ها اعلام شود که شماری از نامزدها به دلیل خرید وفروش آرا ازلیست حذف

گردیده وافراد جدیدی ازهواداران حکومت شامل لیست شده اند. انتظار اینکه محکمه ی خاص با بیطرفی ، انصاف وشفافیت کار کند وحق را به حقدار برساند ساده لوحانه بنظر می آید، دست هایی که محکمه ی مزبور را ایجاد کرده اند پیشاپیش توقع شان را گوشزد کرده ، چارچوب وجهت کار آن را مشخص ساخته اند.

یکی دوشب پیش در مجلسی باحضور بزرگان ازجمله آقای قانونی وداکتر عبدالله وشمار دیگر از رهبران وکاندیداهای باصطلاح برنده وبازنده بحث محکمه ی خاص پیش آمد، شماری له وشماری علیه آن صحبت کردند ودر مورد جایگاه آن در قانون اساسی مشاجره شد، من عرض کردم مثالی می زنم:کمسیون انتخابات بدون دلیل موجه شماری ازسایت های رای گیری را بی اعتبار اعلام کرده است، بعنوان نمونه آرای خود من را در چندین سایت بی اعتبار اعلان کرده ودر مورد علت آن نوشته است که: بخاطر تقسیم آرا بین چند کاندید مشخص آرای این سایت ها بی اعتبار اعلان می شود....وقتی که ازآقای معنوی پرسان می کنیم که این چگونه تقسیم است که در این سایت ها حدود بیست کاندیدا آرای متفاوت گرفته اند وتنها رای های من بیشتر از دیگران است چون که مردم این مناطق بیشتر با من آشنا ومرتبط بوده اند وطبعا به من رای داده اند..آقای معنوی با بی اعتنایی فرمودند که به هر حال من این کار را کردم شما بروید به کمسیون شکایات عرض حال کنید، وقتی که به کمسیون شکایات می روید، آنها می فرمایند: در مورد آرایی که کمسیون انتخابات باطل اعلان کرده است  شکایت قبول نمی کنیم، حالا شما بزرگان بفرمایید که من یا هر کاندیدای دیگری که حقش ضایع شده و هر دوکمسیون پاسخگو نیستند ،به کدام مرجع دیگر داد خواهی کنند؟ چند ثانیه سکوت وبعد داکتر عبدالله می گوید شکی نیست که آقای معنوی به هوای خوشحال کردن رییس جمهور وبدست آوردن کرسی ستره محکمه یا لوی خارنوالی حق وناحق زیاد کرده اما ما باید تصویر را کلانتر ببینیم ومصلحت هارامد نظر بگیریم که این سخن به طبع یک کاندیدای معترض خوش نمی خورد وبحث طولانی در می گیرد.

.اما هرچه در نهایت صورت بگیرد وهرتصمیمی که توسط محکمه ی خاص اتخاذ گردد، انتخابات پارلمانی شکاف ها وشقاق های فراوانی ایجاد کرده که به زودی برطرف نخواهدشد.

حکومت و چالش‏های درونی 

رسانه‏ها هفته‏ی گذشته از استعفا و سبک‏دوشی برخی مقام‏های حکومتی خبر دادند. گفته شد که وحید عمر؛ سخن‏گوی رییس جمهور استعفا کرده و داوود مرادیان؛ رییس دفتر مطالعه‏‏های استراتژیک وزارت خارجه سبک‏دوش شده است.

در مورد علت برکناری مرادیان گفته شد که وی در اظهار نظرهای خود به انتقاد از عمل‏كرد پاکستان می‏پرداخته و با روند مصالحه‏جویی حکومت با طالبان که گاه تا مرز قربانی شدن ارزش‏های دموکراتیک پیش می‏رود، مخالف بوده است، اما در خصوص علت استعفای وحید عمر در رسانه‏ها چیزی گفته نشده است.

از مدت‏ها پیش شایعه‏هایی مبنی بر استعفا یا برکناری برخی مقام‏های حکومتی در محافل سیاسی کشور وجود داشت و علت آن تغییر موضع حکومت نسبت به برخی متحدان غربی و یا خانه‏تکانی حکومت از عناصر و افراد وابسته به برخی قدرت‏های بیرونی ذکر می‏گردید.

افشاگری‏های «ویکی‏لیکس» نیز در این خصوص بی‏تاثیر نبوده است. شکایت یا خبرچینی بعضی مقام‏های بلند پایه‏ی حکومت از رییس جمهور و تاکید خبرچینان بر ضعف و بی‏کفایتی کرزی و دست داشتن افراد خانواده‏ی وی در قاچاق مواد مخدر و فساد اداری، یک فضای تنش‏آلود و پر از ظن و بدگمانی را در مناسبات رییس جمهور، اعضای کابینه و دست‏یارانش به وجود آورده است. چنان‏كه شایعه‏های دیگری نیز وجود دارد که به زودی شمار دیگری از این مقام‏ها یا وادار به استعفا می‏شوند و یا به پست‏های دیپلماتیک در خارج کشور مقرر می‏گردند.

برخی رسانه‏ها از برکناری احتمالی آقایان اسپنتا، داوودزی، زاخیل‏وال، فاروق وردک و شمار دیگری از مقام‏های دولتی از پست‏هایشان خبر داده‏اند و نیز گفته می‏شود جابه جایی‏های دیگری نیز در راه است که ممکن، ترکیب کابینه و اعضای رهبری اداری کشور را به میل برخی کشورها نزدیک‏تر ساخته و از برخی دیگر دورتر سازد.

واقعیت این است که حکومت هم اکنون با مشکل‏ها و فشارهای سنگینی روبه‏روست. از یک سو موضوع پارلمان و نارضایتی عمیق حکومت از ترکیب کنونی اعضای مجلس نمایندگان و تلاش برای تغییر فهرست نهایی و جابه‏جایی بعضی نامزدان در فهرست برندگان که البته کار آسانی نخواهد بود، از جانب دیگر، فشار جامعه‏ی بین‏المللی به حکومت برای آوردن تغییرها و اصلاح‏های اساسی در سطوح مختلف نظام اداری و از سویی هم توقع‏ها و انتظارهای بی‏پایان رهبران گروه‏های فشار و متنفذان از رییس‏جمهور برای اعطای امتیازهای بیش‏تر و قبول خواسته‏های افزون‏تر ایشان و از طرف دیگر فقدان هماهنگی و هم‏فکری میان اعضای حکومت و تضادها و تنش‏های موجود در روابط آنان، باعث شده سیستم در مجموع فلج و زمین‏گیر شود و سطح کارآمدی و موثریت نظام را بیش از گذشته كاهش دهد.

رویارویی رییس‏جمهور با ایالات متحده‏ی امریکا و انتقادهای تیز و گزنده از اجراآت خارجی‏ها در افغانستان باعث شده که برخی قدرت‏های غربی و همسایگان افغانستان به رییس‏جمهور نزدیک‏تر شوند و بر روند سیاست‏های منطقه‏یی و جهانی كشور اثر بگذارند. به نظر می‏رسد هر اندازه روابط امریکا و دولت افغانستان دچار تشنج شود، انگلیسی‏ها و پاکستانی‏ها از راه می‏رسند و اطراف رییس جمهور کرزی را حلقه می‏کنند و روند تصمیم گیری‏ها و سیاست‏های حکومت را به سمت دلخواه سوق می‏دهند.

تجرید اسپنتا به عنوان یک تکنوکرات غرب‏گرا و حذف مرادیان به عنوان یک منتقد سرسخت سیاست‏های پاکستان، نشان از افرایش نفوذ پاکستان در دستگاه رهبری افغانستان دارد. ممكن است در روزهای آینده افراد هم‏سو با سیاست‏های اسلام‏آباد و لندن در موقعیت‏های آنان تعیین شوند و شمار دیگری از سیاست‏مداران مرتبط با پاکستان و انگلستان، پست‏های مهم دولتی به دست آورند. برخی شایعه‏ها حكایت از بازگشت احتمالی حنیف اتمر به قدرت و نیز جاوید لودین؛ سخن‏گوی پیشین ریاست‏جمهوری در پست ریاست دفتر ارگ دارد، کسانی که گفته می‏شود به انگلیسی‏ها نزدیک‏تر هستند.

اما صرف نظر از علل و عوامل ریشه‏یی تغییرهای اداری و نقش کشورهای ذی‏نفوذ در جابه‏جایی مهره‏های طرف‏دار خود، آنچه طرد وحید عمر از پست سخن‏گویی حکومت را از سایر موارد متمایز می‏سازد، رقابت حلقه‏ها و عناصر نزدیک به رهبری ارگ با یکدیگر بر سر به دست گرفتن مجاری ارتباطی رییس‏جمهور با مردم و نمایندگان آن‏هاست.

وحید عمر به عنوان عامل فاروق وردک هیچ‏گاه مجال نیافت جای واقعی خود را در مجموعه‏ی یاران کاخ به دست آورد. داوود زی راه‏های ارتباطی وی را با منابع قدرت بست و از همه‏ی امکانات و صلاحیت‏هایش تجرید ساخت. حالا با آمدن تغییرهای دیگری در اداره‏های ریاست‏جمهوری قرار است داوود زی نیز به لحاظ ارتباط‏ها و زد و بندهای چند جانبه‏اش با کشورهای بیرونی، به ماموریت خارجی اعزام شود و جای وی را افراد و چهره‏های نزدیک به انگلیسی ها و پاکستانی‏ها پر کند.

تشویش نهایی این است اگر حکومت قادر به ایجاد تغییر در فهرست نهایی نامزدان انتخابات نشود، موقعیت‏های اصلی و کلیدی‏اش را در اختیار افراد یک طیف و گرایش خاص قرار دهد و به اصطلاح پله‏ی ترازوی قدرت را از جهت دیگر به سود خود سنگین نماید، امری که به احتمال زیاد بحران‏آفرین خواهد بود.

حزب اسلامی در پی چیست؟

ورود یک هیأت بلندپایه ی حزب اسلامی گلبدین حکمتیار به کابل و گفت و گوی آن با رییس جمهور کرزی و شماری از شخصیت های جهادی به منظور یافتن راهی برای سازش با نظام کنونی و یا پیوستن حزب اسلامی به روند موجود ، خبر اصلی رسانه ها درچند روز اخیر بود.

رویکرد سیاسی جدید حزب اسلامی با تبصره هایی همراه شد، برخی آن را ا قدامی فرصت طلبانه با هدف پر کردن جای خالی طالبان پس از پاره شدن زنجیره ی ارتباطی این گروه با حکومت در پی دستگیری ملا برادر و ملا کبیر و شمار دیگر از مقامات بلند پایه طالبان می دانند که پرو ژه مصالحه ی کرزی با این گروه را مختل کرده است، آقای حکمتیار با درک درماندگی و سردرگمی رییس جمهور می کوشد خود را به جای ملا عمر به وی عرضه کند و به مصالحه ی او معنا و مفهوم بخشد.

شمار دیگر نوشته اند که حکمتیار و اعضای بلندپایه ی حزب اسلامی ، از دستگیری های گسترده ی مقامات بلندپایه طالبان هراسان شده و نسبت به شناسایی محل اختفای خود ودستگیری و محاکمه توسط آمریکایی ها ترسیده و در تلاش یافتن راهی برای سازش و نجات خود از مهلکه هستند، چرا که نفوذ امنیتی ایالات متحده در درون ساختارهای اطلاعاتی - امنیتی پاکستان ، موقعیت گروهها و عناصر مرتبط با سازمان استخباراتی اردوی پاکستان را دشوار و خطرناک و با ریسک بالا همراه ساخته است.

بعضی ها هم گفته اند که شامه ی تیز حکمتیار بوی پول های کلان را استشمام کرده است، وی می خواهد که صندوق وجهی اختصاص یافته در کنفرانس لندن برای جذب مخالفان  ، در بست ، در اختیار او قرار گیرد و این پول ها برای نفرات و افراد حزب اسلامی ، هم زمینه ی حضور در ساختار های دولتی و هم دستیابی به خانه و زمین گردد! چنان که روزنامه ی هشت صبح ، چهارشنبه - چهارم حمل - در تیتر اول با عنوان «حزب اسلامی به صلح می اندیشد یا به صندوق اعانه ها» با اشاره به تلاش حزب اسلامی برای حضور در دولت می افزاید: «این حضور چند دستاورد برای این حزب می تواند به همراه داشته باشد، نخست این که تمام پول هایی که در کنفرانس لندن برای کمک به مصالحه به تصویب رسید، به حساب این حزب واریز خواهد شد، حزب اسلامی با توافق با حکومت افغانستان در ساختار حکومت نقش پر رنگ پیدا خواهد کرد و در انتخابات پارلمانی آینده مانور بیشتری برای تصاحب کرسی های پارلمان راه اندازی خواهد کرد.»

البته تبصره ها و فرضیه های دیگری هم مطرح شده ، از قبیل عمل کردن حکمتیار و حزب اسلامی به دستور پاکستان و صحنه گردانی مذاکره ی حزب اسلامی و حکومت توسط آی اس آی و امثال آن که فعلاً کنار می گذاریم و می پردازیم به عوامل احتمالی تلاش حکمتیار برای سازش با حکومت، این عوامل یا زمینه ها به گونه ی ذیل قابل شمارش و تذکراند:

1-    اولین عامل به ذات شخصیت بازیگر، چند پهلو و غیر قابل پیش بینی آقای حکمتیار بر می گردد که همواره ابتکبارات سیاسی غیر مترقبه و پر تناقض داشته است.

به یاد بیاوریم که او باحکومت مجاهدین  به رهبری استاد ربانی به این خاطر جنگید که احمد شاه مسعود به ملیشه ها به رهبری دوستم، مجال تنفس و زیست در کابل داده است و یا اینکه حکومت با بقایای رژیم کمونیستی همدست شده است، بعداً آقای حکمتیار با جنرال دوستم در چهار آسیاب پیمان سیاسی بست و شورای هماهنگی را ایجاد کرد و با مسعود جنگید، بعداز مدتی او به شورای هماهنگی پشت کرد و به دولت استاد ربانی در آمد و جایگاه مناسبی در ساختار حکومت او به دست آورد و مابقی قضایا...

2-    حزب اسلامی به رهبری حکمتیار، موقعیت ضعیف و نابود شونده ای دارد، ناسازگاری با طالبان که منجر به انزوای حزب اسلامی از سوی این گروه و رویارویی نظامی آندو شده است، وضعیت خطرناکی را برای حکمتیار به وجود آورده، از یک سو فشار و تهدید طالبان و از سوی دیگر، نگاه تیز نیروهای ائتلاف که هر لحظه ممکن است پایگاه های اندک این حزب و به ویژه محل اختفای رهبران آن را شناسایی و نابود کند و آقای حکمتیار و دستیارانشان را به سرنوشت محسود ها و یا ملابرادرها مبتلا نماید.

3-     حزب اسلامی به لحاظ دوگانگی و چندگانگی در تیوری و عمل، بازی های چندگانه و چندگونه داشته است، رهبری و اعضای آن در چندین شاخه و گروه تقسیم شده و هر کدام در داخل و خارج کشور ،  روابط و مناسبات پیچیده ای با ساخت های سیاسی، اطلاعاتی، امنیتی درون وبیرون کشور ایجاد کرده وامکان تداوم  و بقای سیاسی خود را زیادتر ساخته اند، افراد کلیدی این حزب که معجزآسا از زندان بگران رها شدند، با استقبال گرم مقامات کلیدی حکومت مواجه گردید ه بسیار اعزاز واکرام شدند.

در حالی که یکی از فرماندهان ارشد حزب اسلامی در نقش مشاور رییس جمهور، پروژه ی حل معضل کهنه کوچی ها در افغانستان را رهبری می کند، عضو ارشد دیگر این حزب در رأس یک جریان سیاسی مصالحه جو ،  نشست مالدیو را سازمان داد و پای خیلی از وکلا و نمایندگان برخی احزاب و تنظیم ها را در آن کشاند، بگذریم از این که اکنون مقامات ارشد حزب اسلامی چوکی های کلیدی در حکومت افغانستان دارند و احتمالاً با موفقیت مذاکره ی جاری، حکومت افغانستان کاملا حزب اسلامیزه خواهد شد و هدفی را که آقای حکمتیار از راه جنگ و از طریق راکت باران کابل و عملیات چریکی به دست آورده نتوانسته بود، از راه نفوذ در ساختار دولت و با شیوه های ماهرانه سیاسی به دست خواهد آورد.

برخی از کارشناسان با استقبال از هر گامی که درجهت مصالحه برداشته می شود، نسبت به تأثیرات این مصالحه بر ارزشهای مدرن سیاسی و حقوق اساسی شهروندان کشور ابراز نگرانی کرده اند، اینان گفته اند که مصالحه با کسانی که دیدگاههای تنگ آیدیالوژیک دارند، ممکن است سبب انسداد فضای سیاسی و سوق دادن کشور به سوی دیکتاتوری شود اما چند نکته را نباید از نظر دور داشت:

 اولاً این که حزب اسلامی با همه تقسیمات و بازی های چندگانه ای که در پیش گرفته ، در حدی نیست که با پیوستن کامل به حکومت، صلح و ثبات را به کشور ارمغان کند و ناآرامی ها را پایان بخشد ویا از نظر قوت فکر ومنطق بر روند فکری-سیاسی موجود تاثیر منفی فوق العاده بگذارد ، آقای حکمتیار بسیار خوب بلد است که بزرگنمایی کند و توان حزبش را برجسته و بلند نشان دهد اما هر کسی در این کشور می داند که حزب اسلامی با همه ی های وهویش ، فیصدی اندکی از مخالفت های مسلحانه علیه نظام را تشکیل می دهد، عمده ترین و اصلی ترین چالش نظام ، طالبان هستند که امروز به لحاظ گره خوردگی با القاعده و سازمان های استخباراتی منظقه و برخی حلقات پولدار و ثروتمند کشور های حاشیه ی خلیج فارس، به یک تهدید جدی ثبات نه تنها برای افغانستان بلکه برای کل منطقه تبدیل شده اند، اگر آقای حکمتیار و تمام دم و دستگاهش به حکومت بپیوندند باز هم اوضاع همان خواهد بود که اکنون هست وبعید است که بارسنگین مخالفت ها ی مسلحانه علیه نظام کاهش یابد..

نکته دیگر اینکه روند تغییر و دگرگونی در افغانستان بسیار قوی و نیرومند گردیده و این روند با ذات پویای زمان و زمانه و فلسفه حضور دنیا در افغانستان هماهنگ و همخوان است، اگر حکومت و یا هر عنصری بخواهد خلاف این روند عمل و یا اندیشه کند، با رو به زمین خواهد افتاد.

امروز تمام مردم افغانستان و همه ی جریان های سیاسی و مدنی کشور همانگونه که از مصالحه و آشتی و راه حل های انسانی و منطقی حمایت می کنند، حاضر نخواهند بود که این سازش ها وآشتی ها ، آزادی ، حقوق انسانی و حقوق شهروندی ایشان را به باد دهد و سبب رانده شدن حاکمیت به سوی فضای الزام آور آیدیالوژیکی پر از خفقان گردد، در این هشت سال اگر حکومت کاری برای کشور نکرده، زمان نقش مثبتی بازی کرد ه و فرصت های تحول در جامعه را مساعد ساخته است. نسلی که امروز به صحنه آمده، بعید است که به آسانی مرعوب زدوبند ها وتعاملات سوداگرانه ی شخصی ودرون قومی شود و میدان را به سود خود محوری ها وخودکامگی ها رها سازد.

با توجه به آنچه گفته شد، بخشی از دلایل وانگیزه های حزب اسلامی از رویکرد سیاسی جدید ونیز هدف این حزب از پیوستن به روند کنونی - نجات از تنگنای کنونی ودستیابی به پول وقدرت – کمی روشن می شود اما اگر چنین هم باشد کسی با آن مخالف نیست ، مخالفت زمانی به وجود می آید که حزب اسلامی فراتر از قد وقواره ی خودش امتیاز بخواهد ، شرایط دشوار تعیین کند ونسبت به آزادی ها ی موجود وحقوق شهروندی افغانها خط ونشان بکشد وحد وحدود معین کندو یا حکومت وتیم حکومتی هوادار حکومت بخواهد امتیازات باد آورده ی فوق العاده برای آقای حکمتیار ببخشد ،  در این صورت است که احتمالا مشکلات تازه بروز خواهد کرد.

بهار آمد خوش و خرم مبارک باد!

بهار به عنوان روزی نو، ریشه در عمق تاریخ دارد وتا همین اکنون پژوهش گران نتوانسته اند سر آغازی برای این روزخجسته ومیمون بیابند ونطفه ی آغازین شکلگیریی نوروز را با استدلال بیان کنند، حدس وگمانها فراوان است اما حقیقت چیزی است که هنوز در پرده ی ابهام باقی مانده ، همین قدامت ودیرینگی است که اهمیت وریشه دار بودن این آیین باستانی واین جشن فرخنده ی آریایی را نشان می دهد، نوروز سر آغاز بیداریی طبیعت وجشن رستن وشکفتن وسبزشدن است ، بیدل می گوید:

منتظران بهار ، بوی شکفتن رسید

مژده به گلها برید، یار به گلشن رسید

لمعه ی مهر ازل بر درودیوار تافت

جام تجلی بدست ، نور زایمن رسید

 علاوه بر این ،  نوروز راز ورمز ها ونشانه های دیگر نیز دارد ،این روز نماد تعادل است ، همانسان که گردش ایام ولیالی در نوروز به تعادل نزدیک می شود ، مزاج انسانی وخوی وخلق وی نیز باید رو به تعادل نهد ودربینش ونگاه انسان، در داوری، در واکنش وعملکرد وی نیزهماهنگی وتوازن پدید آید...

نوروز روز بیداری است، در این روز طبیعت می جنبد ، بیدار میشود ، خاک نفس می کشد ، نسیم ، پیغام پویایی وشکوفایی را در گوش باغ وراغ زمزمه می کند ، زمین سبز وزنده وزیبا می شود ،  تازگی وطراوت وزیبایی در همه جا برق می زند وشادی مانند گل وحشی درصحرا ، مست ومخموروسودا زده می خندد وپیرهن چاک می کند ، چنانکه خیام می گوید:

بر چهره ی گل نسیم نوروز خوش است

در طرف چمن روی دل افروز خوش است

از دی که گذشت هرچه گویی خوش نیست

خوشباش وز دی مگو که امروز خوش است

نوروز روز داد ود هش و بخشش وجود وسخا نیز هست،در این روز آسمان سخاوت نشان می دهد ، پهنای سینه اش را به گستردگی نگاه خداوند بر روی زمین وزمینیان می گشاید  و روشنایی وآفتابش را بیدریغ به همه اطراف واکناف عالم هدیه می کند، نوروز روز پاکی وپاکیزگی وصفا ونظافت نیز هست ، همانگونه که نگاه آسمان پاک وشسته وشفاف است ، خانه وکاشانه ی ما نیز باید شسته وپاک باشد،خانه ها گردگیری و همه جا آب پاشی وجاروب زده شود ، درخشش وصفا وتازگی در همه جا به چشم آید ودرخت وگل وگیاه همراه با زندگی انسانها یکجا بشاش وپر طراوت گردد..

نوروز روزز شادی وسرور ومستی است،چراکه زندگی در این روز نو می شود،خون حیات در عروق خاک وگل وگیاه ودرخت به جریان می افتد، نشاط وتحرک وجنبش همه ذرات هستی  را به رقص وپای کوبی در می آورد ، شور آواز در گلوی خاک می دمد وغزل – غزل ترانه وسرود برلب طبیعت سبز می شود...

نوروز روز دادگری است ،چنانکه جمشید در نوروز  به داد می نشست ، صلای عام می داد وبه بیعدالتی ها رسیدگی می کرد وچنانکه می گویند امام علی در این روز برتخت نشست ، غریوعدالت زمین وزدمان را پر کرد وخیلی ها که تاب عدالت علی را نداشتند، صفوف مخالفت آراستند ، علم های عداوت بر افراشتند وواقعات جانکاه پدید آوردند اما در نهایت پرچم داد ودهش وفره هی به اهتزاز در آمد ، پرده های سیاه پاره گردید وگاوفتنه بر ریگزارناکامی زانوزد وضجه کرد..

امروز اگر در بلخ، شهر مولا علی ودر همه مزارات نامدار افغانستان ، جهنده ها بر می افرازند وعلم ها به اهتزاز می کنند، به خاطرتجلیل از خاطره ی تاریخی عدالت علوی از یکسو وشهامت بی بدیل ابومسلم به خاطر زدن سربی عدالتی وتعصب قومی واهتزاز بیرق دادگری در جهان اسلام از سوی دیگر است .

نوروز روز نو،سخن نو وپیام نو است:

 فسانه گشت وکهن شد حدیث اسکند

 سخن نو آر که نورا حلاوتی است دگر

سال پار با همه روایت ها وحکایت های تلخ ودردناکش سپری شد وسال نو باید با رویکرد تازه وحدیث نو وروایت های شیرین آغاز شود، اما گو اینکه این کشور همواره خلاف طبیعت سیر کرده وگردش هاو چرخش های ایام در اینجا  باژگونه بوده است ، به رویکردها وحرف وحدیث ها ی تازه چندان امیدوار نمی توان بود اما می توان انتظار داشت که ملت ، اندکی بیشتر تکان بخورد ومطالبات اصلی اش را به عنوان یک پیام نو وسخن تازه  به میدان آورد .

.در نوروز ، چشم هارا باید درزلال آبیی عاطفه ها شست ، نگاهها رابا شبنم گلبرگ ها شفاف ساخت وبصیرت هارا تیز وصافی کرد وطوردیگر باید دید، یعنی درست وصحیح وبی پرده وعریان ..

نوروز روزشادی، سرور، لبخند ،خاطره، خوشخویی،نیکی ، نکویی ونیک حالی است:

امروز روز شادی وامسال سال گل

نیکوست حال ما که نکو باد حال گل

بهار طبیعت وجشن باستانی نوروز به همه ی دوستان مبارک باد!

بیست وچهار حوت ، حماسه ی ماندگار

امروز مصادف بود با قیام تاریخی مردم هرات باستان در مقابل رژیم دست نشانده ی کابل که طی  آن بنا به روایت هایی ، حدود بیست وچهار هزار تن از هموطنان ما جان شیرین خودرا ازدست دادند وشمارفراوانی زخمی وناپید شدند.

طبق معمول سنوات گذشته ، امسال نیز احزاب وگروههای سیاسی ورهبران وشخصیت های جهادی با صدور بیانیه هایی ، یاد وخاطره ی شهدای این روز را گرامی داشتند و برضرورت تداوم راه وآرمان آنان تاکید کردند؛ رسمی که طی سی سال گذشته جاری بوده وبه یک امر معمول فرمالیته وخشک مبدل شده است ، البته ما هم، یعنی جبهه ی ملی که بیشترین نیروهای جهادی در آن گردهم آمده اند، بیانیه ای صادر کرده ، یاد جانباخته گان بیست وچهارحوت1357 هرات را گرامی داشتیم اما حقیقت امر این است که بعد از سی ویک سال از وقوع این حادثه، اوضاع درافغانستان اگربدتر نشده بهتر نشده است، درست است که مردم هرات در آن روز، با دیدن بیرق های سرخ وشعارهای الحادی وحضور مشاوران وفرماندهان بیگانه درکشورشان احساس کردند که دین وایمان وآزادی وارزشها وکرامت ملی وانسانی شان درمعرض خطر جدی قرار گرفته وفرهنگ وسنت های اسلامی شان زیرگام تجاوزوایلغارقرار گرفته ازبین می رود  وبا همین احساس و با درک وضعیت ناگوار ونا هنجار ، بصورت خودجوش وخود انگیخته دست به قیام زدند وبادست خالی به مصاف توپ وتانگ ومسلسل شتافته از پاره های جگرخود بیرق ها ی گلگون  برفرازشهر ودیار شان به اهتزاز در آوردند وبا این قیام مردمی بی نظیر، شکوهمند،غرور انگیزودرس آموز ، نه تنها نفرت ذاتی خود از بیگانه وکینه ی ازلی شان از چاکرمنشی ومزدور صفتی را به نمایش گذاشتند بلکه قدرت برتر ایمان در مصاف با ماشین نظامی  وجنگ افزارهای پیچیده ی جنگی رابه اثبات رسانیدند، طوری که آن روز، آرایش نظامی دشمن در برابر مشت های گره کرده ی مردم در هم ریخت وصفوف قوت های مسلح از برابر خشم غازیان متواری گردیده پا به فرار نهاد..

اما منظور من از نگارش این مقال وبیان این واقعیت تاریخی، شرح وتفصیل حماسه ی به یاد ماندنی مبارزان نترس دلیرشهادت طلب گمنام هرات نیست، بلک درد ناله هایی است که هنوزهم بعد ازسی ویک سال گلوی ملت را می فشارد وچشم انداز تیره ای است که همچنان افق ذهن وضمیر وزندگی این مردم راسیاه ویآس آلود ساخته است،گذشته از اوضاع ناهنجار ودرد آور کنونی، چیزی که بیش از همه آزار دهنده است بی اعتنایی مسئولان وزعمای کشور نسبت به افتخارات تاریخی ومناسبت های ملی است،سی ویک سال از حماسه ی مقاومت وقتل عام مردم به دست دولت نام نهاد کمونیستی می گذرد اما هنوز کسی نمی داندکه واقعا شمار شهدای آن روز چنان که گفته می شود بیست وچهار هزار تن بوده یا بیشر وکمتر؟ آیا کدام اقدامی برای شمارش واحصائیه وتهیه ی لیست شهدا وزخمی ها ودست گیر شدگان وامثال آن صورت گرفته ؟ البته که جواب منفی است، بگذریم ازبرنامه هایی که درزمینه ی معرفی ارزشهای جهاد ومقاومت، عناصر ومولفه های قیام های مردمی، تدوین آثار وایثارهای جانبازان راه آزادی ویا حتی نقد وتحلیل جهاد ومقاومت ودلایل وانگیزه های نا توانی و ناکامی مجاهدین در تاسیس نظام اسلامی  واستقرار یک نظام مردمی عادلانه وقابل قبول در کشورودهها وصدها مقوله ومعقوله ی دیگر که مغفول مانده است..

اگر دولت افغانستان مدعی است که ریشه در جهاد دارد وبه ارزشهای جهاد پای بند است ، بایددرراستای بازشناسی ، معرفی ، تقویه وغنا بخشی فرهنگ جهاد ومقاومت وتجلیل واقعی ازشهدا واشاعه ی فرهنگ ایثار ،مجاهدت واز خودگذری در کشور گام های اساسی بر دارد اما از اینکه این دولت هیج رغبتی در این زمینه از خود نشان نداده وحتی به بهانه ی یک حمله ی مسلحانه ی مشکوک به مراسم تجلیل از هشت ثوردر دو سال پیش ، مراسم گرامیداشت پیروزی جهاد را نیز لغو کرد، معلوم می شود که این دولت هیج تعلق خاطری به خانواده ی جهاد ندارد وافتخارات آن را از خودش نمی داند، حالا که هیچ امیدی به دولت نیست،وظیفه ی مردم، نهاد های جامعه ی مدنی، رسانه ها وبویژه رهبران جهاد ومقاومت ومجاهدین است که برای پاسداری از دست آوردهای مبارزا تی مردم  وغنامندی فرهنگ ایثار ووطندوستی وجان فشانی در راه ارزشهای ملی واسلامی وتلاش برای تقویت فرهنگ سازندگی ، آبادانی وشکوفایی کشورشان که به قیمت خون ها  وحماسه ها وفداکاریهای بی نظیرشهدای این سرزمین حفظ وحراست شده  ، دست به کار شوند وکوشش همطراز شان وشوکت مبارزان راه آزادی از خود نشان دهند، ملتی که نتواند از افتخارات تاریخی، ازثروت های معنوی واز خاطره های ماندگار مبارزان خود درس بگیرد، قهرمانان ملی خودرا بشنا سد وقدر نهد وراه آنان را باشناخت وآگاهی ادامه دهد،ملتی آگاه وفهیم وشایسته نیست، حال وآینده ی ما ، برگذشته بنا گردید ه، گذشته ای که بادرد وخون وجان فشانی  ومجاهدت ها ی فراوان  عجین وهمراه است.

امروز خیلی کار داشتم

پنجشنبه سیزدهم حوت،برنامه ها وقرار های زیادی دارم، رسانه ها دست بر دار نیستند  در خواست مصاحبه داده اند اما بلحاظ قرار های مهم ، ازاکثر آنها معذرت می خواهم،رفتن به دو- سه سیمینار وکانفرانس را هم  کنار می گذارم چراکه این گونه کانفراس ها که طی این سالها زیاد در کابل دایر گردیده اند ، همیشه باچند بیانیه ی ِ تشریفاتی ، سخنرانی های کلیشه ای ودر پایان غذا خوری مفصل وترک کانفرانس همراه بوده وبه میزان صرف انرژی وهزینه ی مادی اختصاص یافته مثمرثمر ومفید فایده نبوده است.

صبح اول سحر، روزنامه هارا مرور می کنم،جنگ وخشونت وحوادث تلخ انفجار وانتحار واقدامات محدودکننده ی رسانه ها از سوی حکومت وتغییرمسٍئله دارقانون انتخابات همچنان درصدر اخبار قرار دارند وطبق معمول ، صفحات گوناگون آنهارا رویداد ها،تبصره ها ودیدگاههای تلخ انتقادی پر کرده است،نقطه های روشن وامیدوارکننده در کارحکومت ویافعالیت های مفید در عرصه های مختلف حیات اجتماعی -اقتصادی کشور یا اصلا وجود ندارد ویا چنان اندک است که در لا  بلای حوادث وسخنان یاس آورگم گشته اند..

پس از آن، راهی خانه ی جناب قانونی می شوم وطبق قرار ، ساعت نه صبح به منزل ایشان می رسم ومی بینم که جنابشان زودتر ازمن آمده و در اتاق پذیرایی نشسته اند، با دیدن من خنده کنان چند قدم به پیشواز می آیند ومی گویند: سروقت تیارسی منتظرت بودم !

این دیدار وصحبت که حدود دوساعت طول می کشد، برای من بسیار مفید وروشنگر است ، رییس مجلس نمایندگان که همه روزه سروکارش با دهها شخصیت ملی وبین المللی است ،حرف وحدیث فراوانی دارد که شنیدنی اند، موضوعات زیادی در این نشست دونفره مطرح وموردبحث قرار می گیرد ونکات مفیدی از آن به دست می آید ، اقدامات نسنجیده ، خام وبعضا مغرصانه ی حکومت ، وضعیت کشور را پیچیده وپر چالش ساخته است،حالا چگونه می شود از این تنگنا گذشت وافغانستان بتواند از حداقل فرصت های باقی مانده ، استفاده ی درست وبه جا بکند ، نیاز هست شیوه های معقول ودور اندیشانه ای به کار گرفته شود..

آقای قانونی به اعتدال وحزم واحتیاط سیاسی شهرت دارد،او خیلی محتاط اما با منطق واندیشمند است وفراتر ازچارچوب های تنگ ویا احساسات جوشانی که اگر میدان بیابند ، همه چیز را می سوزانند،اندیشه وعمل می کند و هیچگاه مصلحت کلان ملی را از یاد نمی برد، قانون انتخابات وتغییرات مسئله دار وارد شده در آن،جرگه ی صلح عنعنوی کرزی،کانفرانس کابل، ایتلاف سیاسی وجبهه ی ملی از دیگر موضوعات مورد بحث است که بر رسی وحلاجی می شوند..

سر انجام با رسانه ها نیز صحبت می کنم، دوکلیب  با دوتلویزیون ، یکی درمورد اپوزسیون درافغانستان وعلل وعوامل نقش ضعیف وغیر موثر آن در تحولات سیاسی کشور است ؛ در این مورد افاضه این است که  اولا  فرهنگ سیاسی در کشور سطحی نازل دارد،ثانیا  خوی وخصلت خودکامگی چنان در تار وپود و ذهن وضمیر ما افغانها سرشته وعجین گردیده که هیچ انتقاد وطرح وپیشنهاد ی را از حریف ورقیب سیاسی نمی پذیریم وثالثا  قوانین موجود از جمله قانون احزاب سیاسی مانع از حضور احزاب در پرسه های دموکراتیک از جمله انتخابات ها گردیده وبالآخره ، تجربه نشان داد که ارباب قدرت کمترین اعتنایی به نطرات مخالف وطرحهای گرهگشای احزاب، نهادهای جامعه ی مدنی و رسانه ها نمی کنند بلکه حرفشان این است که شما مخالفین سیاسی وسازمانها ورسانه ها هرچه دلتان می خواهد بگویید ، دادبزنید وفریاد بکشید ، ما کار خودرا می کنیم، درر واقع به جای استفاده از این همه فرصت ها وزمینه های مساعد ملی وبین المللی به سود دولت سازی ، تقویه ی مولفه های ملی ، تحکیم وحدت وهمبستگی وتوسعه ی سیاسی- اقتصادی کشور، کار ویژه ی نامناسبی مکرر شونده ی همیشگی را انجام داده ،کار یا به عبارت بهتر خراب کاری خودشان را ادامه می دهند!

راه حل، دوام وتشدید مبارزه ی قانونمند واصولی،کوشش های فکری-فرهنگی روشنگر مستمر واعمال فشار بیشتر برحکومت برای پذیرش خواسته ها ومطالبات ملی وبازگرداندن ناگزیرانه ی قدرت به مردم است، راههای قانونی را باید با دقت وجدیت آزمود!

مورد دیگر، عملیات مارجه ودست آورد های آن است که می گویم تصرف یک ولسوالی توسط حدود بیست هزارنیروی نظامی با آخرین ساز وبرگ جنگی کار فوق العاده ای نیست، مهم این است که حکومت بتواند پیوند خود با مردم را عمیق ومستحکم بسازد تا نیازی به زمینگیر شدن این همه نیرو وتامین امنیت در پناه سرنیزه نباشد .

یک دیداربرنامه ریزی شده وجالب هم دارم که تجربه ای نو،لذت بخش وبیاد ماندنی است وهیچ ربطی به عالم سیاست واین حرف وحدیث ها ندارد!

رای زنی بارسانه ها

حملات خودکشانه وبیگناه کشانه

 حمله ی انتحاری به کابل وهدف گیری شهروندان هندی ، این پرسش را در اذهان برانگیخته که آیا جنگ جاری در افغانستان یک جنگ داخلی میان افغانها است یا جنگ میان برخی از کشورهای منطقه وبیرون از منطقه؟!

این بار سوم است که نمایندگی ها ، مراکز وشهروندان هندی در افغانستان آماج قرار می گیرند وشماری از شهروندان این کشور کشته می شوند ، حمله ی اخیر که در روز جمعه صورت گرفت ، دو مهمانخانه ی هندی راهدف قرار داد که شماری از داکتران ،مهندسان وکارگران تخنیکی هندوستان در آنها اقامت داشتند.بعضی از این داکتران در شفاخانه ی طفل ایندرا گاندی انجام وظیفه می کردند.

چند نکته دراین خصوص یادکردنی است:

همزمانی این حملات با آغاز مذاکرات هند وپاکستان معنا دار به نظر می رسد.

اگر هدف طالبان ، هندی ها در افغانستان است ، آیا آنان به منافع پاکستان خدمت می کنند یا کدام توجیه عقیدتی برای این کار خود دارند؟ مسول کشته وزخمی شدن دهها شهروند افغان که قربانی نیات ودسایس خارجی شده اندچه کس یاکسانی هستند  آیا ابزار این دسایس کسانی نیستند که مدعی اجرای شریعت اسلامی درکشور اند!

خسارت های ناشی از این حملات که عمدتا متوجه سکتور خصوصی گردیده وشهروندان زحمت کش ویا سرمایه گذاران داخلی را آسیب رسانده وآنان را نسبت به آینده ی سرمایه گذاری در کشور بدبین ونا امید ساخته است، سرسام آور است.

طی دیروز وامروز اکثر مقا مات دولتی ،گروههای سیاسی وشخصیت های صاحب نظر ، این حملات را انتقامجویی ورقابت سازمانهای استخباراتی کشور های منطقه بایکدیگر دانسته وبه شدت هشدار دادند که پیامد این رقابت ها وستیزه گری ها می تواند خطرناک باشد ، بهتر است که این کشورها واستخبارات آنها افغانستان را میدان کشمکش های سیاسی وتصفیه حساب های خود بایدیگر نسازند.

یکی از بزرگان می گفت وقتی بن لادن فتوای وجوب سرنگونی رژیم پرویز مشرف را صادر کرد به قبای علمای پاکستان برخورد و با عصبانیت واکنش نشان دادند که بهتر است آقای اسامه این فتوا رابه کشور خود صادر کند، پاکستان از خود عالم ومفتی دارد، یعنی علمای پاکستان حد اقل منافع ملی شان را تشخیص دادند ،وای به حال علمای ما که سالهاست بخاطر منافع بیگانه فتوای جنگ صا در می کنند.

حالا معلوم نیست که انجام دهندگان حملات انتحاری وکشندگان صدها وهزاران انسان بیگناه به چه قیمتی وبخاطر منافع چه کسانی دست به این اعمال ددمنشانه وسنگدلانه می زنند؟ آیا مبارزه باکفر – برفرض صحت – باید شهروندان مسلمان بیگناه را به قربانگاه گسیل دارد؟...

تجلیل از یک رویداد تاریخی

پیش از ظهر روز بیست وشش دلو در مراسم تقدیر از کارنامه های ادبی-هنری استاد رهنورد زریاب سپری شد اما بعد ظهر، گردهم آیی باشکوهی درهوتل انترکنتیننتال از سوی ایتلاف سیاسی به رهبری عبدالله –عبدالله برگزار گردید.

این محفل اگرچه باشتاب بر گزار شد اما شکوهمند وخیره کننده بود، در یک جشم به هم زدن سالون بزرگ بال روم ومنازل بالایی آن از اشتراک کنندگان مملو گردید،مردم با یک شور وانگیزه ی قابل وصفی  در این محفل اشتراک کرده بودند که عمدتا شامل توده های مردم ،قشر مجاهدین ورزمندگان مقاومت می شدند...

شخصیت های طراز اول سیاسی مانند پروفیسور برهان الدین ربانی، محمد یونس قانونی ، دکتور عبدالله ، رهبران احزاب سیاسی، اعضای مجالس نمایندگان و مشران وشمارزیادی زنان وفعالان فرهنگی ورسانه ای نیز در این محفل حضور به هم رسانیده بودند، چند ساعتی از ابتکار این محفل وتصمیم گیری برای تدویر آن نمی گذشت ، چون دکتور عبدالله در سفر بود و به محض بازگشت از سفر و اطلاع از مناسبت بیست وشش دلو، قرار شد که تا دیر نشده از این روز تاریخی و ازاین خاطره ی ماندگار ملی تجلیل شود، اگرچه محافل بزرگی به همین مناسبت از سوی رهبران جهاد ومقاومت سازمان دهی شده بود اما عبدالله هم می خواست که از مناسبت مردمی وجهادی تجلیل کند.

حالا سالون پرشده وصد هانفرروی پا ایستاده اند اما هنوز، پرده های تبلیغاتی ولوحه های حاوی پیام ها و شعارهای سیا سی آویخته نشده ، گروهی عرق ریزان می کوشند این کار هارا انجام دهند، ساعت از دو گذشته ، رسانه ها شتاب دارند ، مجلس باید آغاز گردد وگرنه آن ها به برنا مه های خبری خود نمی رسند، هنوز ،  حتی آجندا وشمار سخنرانان معلوم نیست..

دکتور عبدالله به من می گوید:برنامه چگونه است؟ می گویم هر قسم که شما ترجیح می دهید، اگر یکی دوشخصیت صحبت کنند بهتر است چراکه فرصت کوتاه است ورسانه ها نیز نمی مانند ،  وبعد می افزایم : آیا استاد ربانی وقانونی صاحب هم قرار است صحبت کنند؟ می گوید: قانونی صاحب صحبت نمی کند اما استاد را خودت با ایشان صحبت کن ..

اکنون، پرده ی پشت جایگاه آویخته شده و این نوشته در آن به چشم می خورد: «بیست و ششم دلو مصادف است با سی و یکمین سالروز شکست ارتش سرخ اتحاد جماهیر شوروی»

یکی از اعضای ایتلاف که میان من و داکتر عبدالله نشسته می خندد و می گوید: «از این نوشته هیچ چیز استنباط نمی شود، نه تجلیل، نه تکریم و نه تقبیح!» می گویم هدف این بوده که این روز ، یعنی بیست و شش دلو را باید به خاطر سپرد که مصادف است با خروج قشون سرخ از افغانستان ،.. همگی می خندند اما داکتر عبدالله می گوید، هر کاری که با عجله صورت بگیرد، کم و کاستی هایی دارد، نق و نوق هایی از پشت سر نیز به گوش می رسد که آن ها هم، به این به اصطلاح بی نظمی ، پرده های تبلیغاتی وشعارها انتقاد می کنند.

به استاد ربانی می گویم جناب استاد، آیا قصد سخنرانی دارید؟استاد می گوید: برنامه چطور است؟ می گویم وقت خیلی محدود است، اگر یک سخنران اصلی باشد، مناسب تر است، می گوید: درست است تنها دوکتور صحبت کند.»

به داکتر عبدالله می گویم، جناب استاد هم صرف نظر کردند، سخنران اصلی خودتان هستید، حالا جمیعت بیتاب تر شده و همگی خواهان آغاز مجلس هستند، داکتر عبدالله به من می گوید: پس از قرائت تلاوت آیات کلام الله مجید، خودت چند دقیقه به عنوان مقدمه و مناسبت محفل صحبت کن و بعداً من سخنرانی خواهم کرد.

پشت ستیژ قرار می گیرم و ضمن خوش آمدگویی به اشتراک کنندگان و سپاسگذاری از انگیزه ی قوی آنان برای تجلیل از حماسه ها و خاطره های مبارزاتی مردم افغانستان ، می افزایم: بیست و ششم دلو، سالروز خروج یا اخراج قشون سرخ از افغانستان و یک نقطه‏ی عطف در تاریخ مبارزات رهایی بخش ملت مسلمان ماست؛ در این روز، اردوی سرخ پس از ده سال حضور اشغالگرانه و قساوت ها و سنگدلی های وحشیانه، سرانجام در برابر خشم انقلابی مردم افغانستان به زانو در آمد و آن سیلاب مهیب و خوف انگیز در برخورد با صلابت صخره های مقاومت ملی افغان ها در هم شکست و چونان موج شکسته تا عمق خاک اتحاد جماهیر شوروی سابق واپس نشست و متلاشی شد.

پس از آن به ذکر نمونه هایی از اظهارات شخصیت های بین المللی در مورد عظمت جهاد افغانستان و پیامد مبارزات آزادیخواهانه ی ملت مجاهد افغان که سبب از هم پاشی آیدلوژی مارکسسیم و آزادی ملت های تحت قیومیت امپراطوری شوراها و به ویژه فروریزی دیوار آهنین برلین و آزادی ملت های دربند آسیای میانه شد پرداخته اضافه می کنم که جهاد اسلامی افغانستان به عنوان یک الگوی جذاب ، الهام بخش ملت های تحت ستم جهان گردید و خون غیرت و شهامت را در عروق ملت ها جاری ساخت و یک فصل تازه را در شکل بندی ساختار قدرت در جهان پدید آورد و به  همین خاطر هم بود که دست های دسیسه از هر سو به کار افتاد تا قامت این حماسه ی بزرگ را بشکنند و اعتبار و شهرت جهانی جهاد اسلامی را به خاک سیاه اندازند.

اگر این توطئه ها نمی بود امروز صاحب عزت و آبادی ملک و ملت خود می بودیم و بعد از سی و یکمین سال از خروج شوروی سابق از افغانستان، هنوز شاهد جنگ و نا امنی در کشور نمی بودیم و حالا چاره ی کار در این است که با حفظ روحیه و انگیزه ی جهاد و حفظ همبستگی و بیداری ملی برای بازگرداندن قدرت به ملت افغانستان و گرفتن تقدیر سیاسی کشور به دست خودمان ، مبارزه کنیم، مبارزه ی قانونمند در چوکات اصول و اساسات نظام سیاسی موجود ، چند بار جمعیت کف می زنند و در میان یکی از این کف زدن‏ها، داکتر عبدالله به ایراد سخن می پردازد.

رییس ائتلاف سیاسی تغییر وامید ، ضمن گرامیداشت یاد و خاطره ی مبارزان و مجاهدان راه آزادی می گوید که خوب به یاد  دارم که در چنین روزی، قومندان اعلای قوای اتحاد جماهیر شوروی سابق نزد قهرمان ملی شهید احمد شاه مسعود پیام فرستاد و از وی خواهش کرد که قطعات نظامی اردوی شوروی در حال خروج از افغانستان هستند و شما لطفاً از حمله و شبیخون و ضربه زدن به عقبه های ما خودداری کنید، اما شوروی ها خودشان از ارتکاب جنایات حتی در جریان خروج از افغانستان صرفه نکردند.

عبدالله می افزاید: شکست ارتش سرخ مفت به دست نیامد، بیش از یک ملیون شهید، دو ملیون معلول و پنج ملیون آواره در این راه تقدیم شد، ملت ا فغانستان رنج های زیادی را تحمل کرد اما حاضر نشد دست از جهاد و یا حمایت از مجاهدین بر دارد، وی با بیان نمونه های زیاد از مبارزه و فداکاری و جان نثاری مردم و مجاهدین می افزاید که پیروزی جهاد ، ثمره ی جانفشانی های همه ی مردم افغانستان است اما جای تأسف است که هنوز هم در گوشه های این کشور جنگ جریان دارد.

داکتر عبدالله آن زمان به اوضاع جاری کشور اشاره می کند و می گوید: تجربه ی سقوط حکومت دست نشانده ی شوروی در افغانستان نشان می دهد که هر حکومتی که پشتیبانی ملت را با خود نداشته باشد، قابل دوام نیست و امروز فاصله ی حکومت از مردم و فقدان مشروعیت ، وضعیت خاصی را در کشور به وجود آورده است.

وی ،  بر دوام مبارزات سیاسی تا تحقق همه ی وعده هایش به ملت افغانستان تاکید می کند و می گوید: مبارزات ما از اول ثور و جوزا آغاز نشد تا در سنبله پایان یابد، بلکه این مبارزه، قوی تر، سازمان یافته تر و گسترده تر خواهد شد و ما به همراه دوستان خود و اعضای ائتلاف و همه ی ملت افغانستان که از ما حمایت کرده و می کنند، به مبارزه ی قانونی خود ادامه خواهیم داد.

داکتر عبدالله می افزاید: کشور نیازبه اصلاحات اساسی و تغییر در همه سطوح دارد و گرفتن چند چوکی و مقام توسط این یا آن شخصیت و جریان سیاسی مشکل افغانستان را حل نمی کند.. او به اشتراک کنندگان قول می دهد که به زودی برنامه ی جدید مبارزاتی و تشکیل سیاسی بزرگ را اعلان خواهد کرد.

صحبت های عبدالله با تشویق و تأیید شرکت کنندگان بدرقه می شود و صدای شور و کف زدن های ممتد ، سالن را به لرزه در می آورد، در ختم محفل ، رهبران ایتلاف وجبهه ی ملی به زحمت از چنگ لطف و محبت و ابراز صمیمیت مجاهدان و شرکت کنندگان خود را خلاص می کنند و می روند.

این مردم چقدر مهربان وصمیمی اند و چه انتظارات به حق و زیادی از رهبران و شخصیت های خود دارند!.

زریاب  ، تجلیل یک اندیشه

بیست و ششم دلو اگر چه محافل بسیاری به مناسبت تجلیل از بیست و یکمین سالروز خروج قشون سرخ از افغانستان در نقاط مختلف شهر کابل برگزار می شود، اما من ترجیح می دهم در محفل تقدیر از کارنامه های ادبی و هنری استاد رهنورد زریاب شرکت کنم.

این محفل به ابتکار اتحادیه ی ملی ژورنالیستان و بنیاد آموزشی نارون به ریاست سید حامد نوری در محل هوتل کابل شاهان برگزار گردیده و شمار زیادی شخصیت های علمی، فرهنگی، فعالان رسانه ای ، جوانان و محصلان در آن شرکت کرده اند. احمد ضیاء مسعود معاون پیشین ریاست جمهوری و برخی از مقامات وزارت اطلاعات و فرهنگ و اساتید پوهنتون کابل نیز در این مراسم حضور یافته اند.

محفل با تلاوت آیات کلام الله مجید آغاز می شود و اولین سخنران، احمد ضیاء مسعود است، وی با اشاره به شخصیت فرزانه و ادیب رهنورد زریاب ، از ایستادگی او در راه اهداف فرهنگی و پاسداری از اصالت زبان دری در افغانستان ستایش می کند و  اقدام نیک فرهنگیان برای گرامی داشت زریاب در زمان حیاتش را شایسته و ضروری می شمارد، اما بقیه سخنان آقای مسعود ، به بیان تعاریف فرهنگ و زبان ملی، حمله به حکومت و انتقاد از کارکردها و اجرائات تنگ نظرانه و متعصبانه ی حلقه ی حاکمه است که در تضاد با واقعیت های فرهنگی و ملی کشور قرار دارد. لحن مسعود در انتقاد از حکومت تیزتر می شود و فضای فرهنگی محفل ، حال و هوای سیاسی می گیرد، چنان ک تلویزیون ملی تاب نیآورد ه ، ما یک خود را می گیردو می رود و چند تن مقامات حکومتی، سر به زیر افگنده ، به سختی این سخنان و این حال و هوا را تاب می آورند.

نوبت سخن به حسین فخری، نویسنده و خاطره نگار برجسته ی کشور می رسد که یک نگاه تحلیلی بر کارکردهای ادبی و هنری استاد رهنورد زریاب می اندازد و با دسته بندی آثار وی از لحاظ فرم و ساختار و ویژگی های معنوی و بررسی محتوایی این آثار، زریاب را بر جسته ترین نویسنده ی کنونی کشور معرفی می کند که نثری پخته و سلیس اما فاخر و محکم دارد.

به همان میزان که سخنان احمد ضیا مسعود رنگ سیاسی به محفل داده بود، گفتار فخری رنگ و بوی فرهنگی ، هنری و معنوی به محفل می دهد و الحق یک بررسی جامع و کارشناسانه از آثارادبی و هنری زریاب ارائه می کند.

یکی دو نفر شعر می خوانند، یک لوح زیبا به نشانه ی تقدیر از زریاب ، توسط صدیق الله توحیدی مسئول دیده بان رسانه ها و سید حامد نوری به نمایندگی از اتحادیه ملی رونامه نگاران به استاد زریاب اهداء می گردد و صدای کف زدن و تشویق، محفل را به شور می آورد.

مجیب مهرداد، جوانی نورسته اما نابغه است، او  رمان" گلنار و آیینه "ی استاد رهنورد زریاب را بررسی و نقد می کند و ضمن بیان خلاصه ای از محتوای این رمان و مقایسه ی آن با بوف کورصادق هدایت، این رمان را شاهکارهنریی می داندکه به زندگی بانگاه مثبت نگریسته درحالیکه بوف کور، زندگی را سیاه و نفرت بار و محتوم به مرگ تلقی می کرد.

از من هم برای سخنرانی دعوت می شود اما نمی دانم در این محفل ادبی و هنری چه گپی برای گفتن می توانم داشته باشم؟ سخن را با سپاسگذاری از ابتکار کنندگان این محفل آغاز می کنم و می گویم که تجلیل از آدمی و انسان اگر چه ریشه در تاریخ دارد اما بهترین گرامی داشت از وی را خداوند کرده است آنجا که گفته، بنی آدم را گرامی داشتیم و او را بر دشت و دریا مسلط ساخته و بر بسیاری از آفریده های خود برتری بخشیدیم.

می گویم این انسان چیست که خداوند او را گرامی می دارد و پس از خلق او خودش برای آفرینش این شاهکار خلقت ، تبریک می گوید؟ انسان موجود شگفت ورازناکی که در درازای تاریخ ، عقل بشری از شناخت ابعاد وجودی او درمانده و هر کس از ظن خود یار او شده بدون آن که حقیقت ذاتی و گوهری انسان را دریافته باشد.

آن گاه به برخی از مکاتب فلسفی و انسان شناسی اشاره می کنم که هر یک تعریفی از حقیقت وجودی انسان ارائه کرده اما هیچ گاه یک اجماع و اتفاق نظر، روی یک تعریف واحد از انسان صورت نگرفته است، یکی انسان را حیوان ناطق، یکی شعور تکاملی ناشی از صیرورت حیات و ماده ، یکی موجود ناشناخته ، یکی موجود به کار برنده ی نماد و دیگری موجود ابزار ساز دانسته است، آندره ژید می گوید: انسان کسی است که احساس می کند، آلبرکامو می گوید، انسان کسی که طغیان می کند اما شاید عالی ترین توصیف را دکارت کرده باشد که می گوید، انسان همان کسی است که می اندیشد، چون می اندیشد، پس هست، درست آنچه که مولانا می گوید.

ای برادر تو همه اندیشه ای

مابقی خود استخوان و ریشه ای

و بعد می گویم، همین عنصر اندیشگی انسان است که شایسته ی تجلیل و کرامت است، هر اندازه که اندیشه ی انسانی شکوفاتر و به کمال و پختگی نزدیک تر ، ارزش و اعتبار انسانی اش نیز افزون تر و بزرگی اش برجسته تر می شود، انسان ها فراوانند، شهر را آدم پر کرده است اما آن عارف رند نکته دان بودکه هر چه می جست در میان این همه عالم و آدم ، انسانی نمی یافت.

دی شیخ با چراغ همی گشت گردشهر

کز دید و دد ملولم و انسانم آرزوست

گفتند یافت می نشود جسته ایم ما

گفت آن که یافت نمی شود آنم آرزوست

آن که یافت می نشود، همان انسان صاحب اندیشه ی والا و شعور فاخر است که اگر یافتیم، تعظیمش واجب است، فرشتگان و ملایک نیز به امر خداوند بر همین بعد روحانی و اندیشگی انسان سر تعظیم فرود آوردندو

 آنگاه می افزایم: به همان میزان که شناخت انسان و شناخت بعد اندیشگی انسان پیچیده و دشوار است، جلوه های تراویده از آیینه ی روح و احساس و تفکر او نیز مشکل است، چنان که مقوله ی فرهنگ به عنوان عالی ترین فراورده ی ذهن و روح انسان، مفهوم پیچیده و رازناک و عمیق دارد و به گفته ی دانمشندی، واژه ی فرهنگ مانند واژه ی تعریف ناپذیر عرفان که هر اندازه بخواهی به تعریف آن نزدیک شوی از آن دور می شوی، این واژه ها به قالب تعریف در می آیند.

و بعد می گویم تجلیل از استاد زریاب به خاطر برجستگی اندیشه و تفکر والا و هنر سترگ وی است که آثار و تالیفات ایشان و آنچه که در این محفل گفته شد، یک بعد شخصیت و یک بخش ابعاد وجودی ایشان را تشکیل می دهد، استاد زریاب یکی از یگانه های دوران ماست که قدرش نا شناخته ما نده است، چرا که ارزش سرمایه های فکری و معنوی را جامعه ای می داند که از فرهنگ والا و آگاهی های بیشتری برخوردار باشد، خیلی شخصیت های فرهنگی ما در این جامعه احساس تنهایی و غربت می کنند، کسی قدر کار و عرق ریزی روح و ارزش های هنریشان را نمی شناسد، یا کمتر می شناسد، مانند استاد زریاب که آدم می بیند در این قحطسالی فرهنگ و اندیشه و در این عوام زدگی تهوع آور و نظام ارزش های بازاری و مبتذل تا چه اندازه احساس تنهایی و درد می کند.

و بعد برخی از ویژگی های شخصیت زریاب را می شمارم و او را آدمی قاطع، استوار، پای بند اصول، صریح االلهجه و با اعتماد به نفس بالا که نشانه های پر بودن آدمی از درون است می دانم و اظهار آرزومندی می کنم که این محفل گام آغازین در راستای تجلیل از شخصیتهای علمی و فرهنگی افغانستان در زمان حیاتشان باشد.

محفل با سخنان جذاب وآموختی شفیقه حبیبی ، از نخستین گویندگان زن  وفعال حقوق زنان وتوزیع جوایز برای دانش آموخته گان رشته ی روزنامه نگاری وگویندگی خاتمه می یابد.

صحنه‏های دلخراش سالنگ

 جمعه شب بود که دفتر استاد برهان الدین ربانی تلفن کرد وگفت که صبح اول وقت طرف   دره ی ‏سالنگ می‏رویم. فاجعه ی سنگینی رخ داده است، حدود چهار صد نفر کشته و زخمی آن هم جان دادن زیر برف به گونه ی دردناک... تبصره‏ها در این خصوص، گونه گون و بازار شایعات گرم است اما رفتن به سالنگ و دیدن صحنه‏ها از نزدیک و گفت و گو با شاهدان عینی ، شاید بتواند درک روشن‏تر و تصویر درست تری از این فاجعه به دست دهد.

صبح ، خیلی زود به خانه ی استاد می‏رسم، شماری از رهبران جبه ی ملی و وکلای مجلس نمایندگان نیز حضور بهم رسانیده و کاروان آماده ی حرکت است. استاد ربانی، لباسی گرم پوشیده و دستمال چریکی ـ یادگار دوران جهاد را به گردن آویخته و از یادآوری صحنه‏های دلخراش حادثه ی سالنگ که همراهان نقل می‏کنند، ، متاثر است ، می‏گوید باید برویم و از نزدیک بررسی کنیم ، با خانواده‏های قربانیان نیز ابراز همدردی شود...

کاروان موترها به راه می‏افتد، بیش از ده موتر، سرک چهل و پنج متری میدان هوایی به طرف خیرخانه خلوت‏تر است و سرعت موترها از حد معمول بیشتر، یادم می‏آید که به یک دوست عزیزی که امروز عازم سفر هند است باید تلفن و برای او سفر خوش و خاطره انگیزی آرزو کنم اما هر چه زنگ می‏زنم گوشی را نمی گیرد. ناامیدانه به فکر می‏روم، شاید پرواز کرده ورفته ، تلفنش روشن نیست ، اما چرا گوشی زنگ می‏زند که ناگاه دوستم خودش تلفن می‏کند و با همان لهجه و لبخندهای شیرین می‏گوید که خسیس بازی در می‏آوری و میس کال می‏دهی! می‏گویم، میس کال چیست؟ حسابی زنگ زدم گوشی را نگرفتی... به هر حال ، با هم خداحافظی می‏کنیم و سفر خوشی برایش آرزو می‏کنم..

 حالا قطار موترها به پای کوتل رسیده اند و آسمان ، صاف و آفتاب طلایی رنگ بر صخره‏های کوهستان اطراف کوتل ، درخشش زیبا دارد و صبحگاهی روشن و معتدل بهاری را در ذهن تداعی می‏کند اما طبیعی است که من  در داخل موتر و هوای نسبتاً گرم داخل آن چنین تصوری دارم اما هوای بیرون علی رغم صافی و پاکی و آفتاب، سرد و گزنده است ، و این را وقتی شیشه ی موتر را پایین می‏کشم می‏فهمم ، باز هم تلفن زنگ می‏زند، این بار، تلویزیون طلوع است که درخواست مصاحبه می‏کند ، جریان سفر به سالنگ را یادآوری کرده معذرت می‏خواهم ، حالا در شمالی, عمارت‏های نوساز دو طرف سرک، کوههای سربلند و سفید پوش دور دست‏های هر دو سمت شمالی وجلگه های پربرف دیدنی و تماشایی اند، پهنه ی شمالی، باز و بازتر می‏شود ،گویی، بهار نرسیده، تاکستان‏ها ، درختزاران و دشت‏های این منطقه در حال نفس کشیدن وبیدا ر شدن هستند، آثار سبزی و زندگی آرام ـ آرام رخ می نماید، شمالی، طی این سال‏های پسین ، هر روز نفس تازه کرده و آثار سوختگی و قساوت و سنگدلی و تجاوز و تعدی طالبان را از سیمای راستین خود زدوده وشسته و قدری آراسته و شاداب به نظر می‏رسد.

تاک‏های انبوه پنجه در آسمان دارند و پایداری و حیات خود را علی رغم نامردی‏های سنگدلانه نشان می‏دهند، شمالی و در مجموع شمال نمی دانم چه رازی در این نهفته است که زنده و پر جوش و شاداب و سر مست به نظر می‏رسد و این مستی و شور و جنون را می‏توان در سیمای باشندگان این مناطق مشاهده کرد، گرم جوشی، معاشر ت ، مهمان نوازی و پرچانگی و از همه مهمتر، نترسی و خطر جویی در خون این مردم عجین است، فاجعه‏ای بزرگ همین چند روز پیش وفاجعه های بسیاری در گذشته ها رخ داده و شماری از باشندگان شمالی عزا دارند امادر میان این مردم ، زندگی و شادابی و سرزندگی جاری است، شور زندگی را بر افسردگی ، غم و ناامیدی ترجیح داده اند و آن چنان که متوجه زندگی اند، در فکر مرگ نیستند و نمی خواهند که اندیشه‏های دردآور ، کام اکنون و آینده ی شان را تلخ بسازد، وقتی از جریان مرگ اعضای فامیل خود  در زیر برف و سرما سخن می‏گویند ، مثل این است که شکوه قبول مرگ ناگزیرانه و شجاعت مردن در انتخاب چاره ناپذیر را چنان قهرمانانه به تصویر می‏کشند که آدم به حالشان غبطه می خورد ، می‏گویند، جوانانی را در یک موتر سواری زیر برف یافته اند که دست به گردن یکدیگر و هر کدام در تلاش و تقلای دادن گرما و زندگی به دیگری یخ بسته اند، دخترک کوچکی زیر اجساد نه تن پس از دو شبانه روز، زنده یافت شده که حاضر نبوده بدون مادر، آنجا را ترک کند، تنها زمانی راضی می‏شود عمق پرتگاه پر از برف را ترک کند که به دروغ به او می‏گویند مادرش را زنده نجات داده اند.

پسرکی پس از سه شبانه روز، درسرمای زیر چهل درجه ی سالنگ کنارسرک یافت می شود که می گوید: من تنها باقی مانده ی پنجاه و پنج سرنشین یک سرویس مسافربری هستم، وقتی که سرویس در عمق دره فرو غلتید و زیر برف‏ها  ناپدید شد، دروازه ی سرویس باز شد و من روی برف‏ها  افتیدم، کسی صدا زد که بیا داخل موتر، دویدم، داخل موتر کوچکی سوار شدم و دیگر نفهمیدم و اکنون شما را می‏بینم که مرا نجات می‏دهید، هرچه جستجو می‏کنند، موتری نمی بینند، خدایا، در این پیچ لغزان توفان زده وسرمای مرگبار، این پسرک چطور زنده مانده، سرت گیج می‏رود!...

کاروان موترها یک راست به داخل قصر ولایت پروان می‏رود و از سوی هیأت رهبری ولایت پروان مورد استقبال گرم قرار می‏گیرد، بصیر سالنگی، با همان روح پر جوش شمالی و خنده‏های لاینقطع ، از فداکاری‏ها و تلاش‏های خستگی ناپذیر خود و تیم همراهش برای نجات توفان زدگان سالنگ قصه ها می‏گوید و به زبان بی زبانی می‏فهماند که اگر من یک والیی نازک خطر ندیده ی از غرب آمده می‏بودم ، هرگز از داخل دفترم بیرون نمی آمدم، اما طاقت نیاوردم ، به محض شنیدن حادثه، به سالنگ شتافتم وازمیان برف وسرما وتوفان گذشتم، صحنه‏های وحشتناک و خوف انگیزی بود، برف با خشم می‏بارید و سرما شلاق می کشید و هیچ جا را نمی توانستی دید، ریسمانی به کمرهای یکدیگر بسته کردیم تا گم نشویم و یا در پرتگاهها نیافتیم، بیش از سی موتر ، زیر برف‏ها ناپدید شده بودند و من که از خستگی توان روی پای ایستادن نداشتم، تقلا کردم به کمک همکارانم ، دروازه ی موترها را باز ‏کردیم و سرنشینان آن ها را ، نیم زنده و بی هوش یا مرده ‏یافتیم ، در یک صحنه‏، شماری جوانان را دیدم در یک موتر مدهوش افتاده اند ،هرچه تقاضا کردم حرکت نکردند، زنده بودند اما تکان نمی خوردند، چند مشت جانانه به پشت و پهلویشان کوبیدم تا شوک وارد شود و خونشان به جریان بیافتد، در یک صحنه تعداد زیادی زنان و دختران جوان را دیدم روی یکدیگر نشسته و ضجه می‏کردند ، فریاد زدم که من بصیر سالنگی، والی پروان هستم و اکنون شما را نجات می‏دهم، شما همه خواهران و مادران من هستین و اگر دست‏ها و بازوهایتان را گرفته به درون موترهای پولیس می‏اندازیم، ما را ببخشید ، وی می‏گوید که این تلاش‏ها تا ساعت دوی بعد از نیم شب ادامه می‏یابد، و در این موقع، اردوی ملی از راه می‏رسد و آنان ، کار نجات را بدست می‏گیرند و من و همراهان که  دیگر توانی برایمان باقی نمانده صحنه را ترک می‏کنیم ، اما یک لحظه  بدون آسایش و خواب ،عملیه ی نجات را پی گیری می‏کنیم، مولانا سید خیل قوماندان امنیه نیز قصه‏های دردناک می‏کند، نجات کودکانی که والدینشان را از دست داده اند، دهها طفل را به خانه آوردم که براثر سرما دست ها وپاهایشان سیاه شده بود، مگر مقاومت طفلان در برابر سرما بیشتر از بزرگترهاست ، هر کس چیزی می‏گوید اما سید خیل قومندان امنیه یادآوری می‏کندکه در اکثر مواقع که اطفال را زنده یافته ایم، متوجه یک نکته ی جالب شده ایم: والدین و بزرگترها تمام وسایل گرمایی والبسه ی خود را به دور اطفال پیچانده و با نجات جان آنان ، خود را فدا کرده اند.

کاروان  این بار بزرگتر و با جمع بیشتر به راه می‏افتد، سرک پروان به جبل السراج زیر تابش نور خورشید، سراب گونه موج می‏خورد و چونان نهر آفتاب در انتهای شمالی ترین نقطه ی چشم انداز محو و ناپدید می‏شود و کاروان در این مسیر هموار، پر شتاب در حرکت است، یک سراشیبی تند را پشت سر می‏گذاریم و از سه راهی غوربند ـ پروان ـ جبل السراج می‏گذریم و سینه کش مسیر تپه ی سرخ به طرف تاجیکان را بالا می‏رویم و راه تپه جبل السراج که محل سکونت شماری از فامیل های داغ دیده در آنجا است را در پیش می‏گیریم ، موترها ایستاد می‏شوندوما وارد یک کوچه ی پیچ در پیچ و گل آلودمی شویم و به خانه‏ای می‏رسیم که اعضای آن روی گلم عزا نشسته اند، آیات قرآن کریم با صوت جلی در فضای اتاق می‏پیچد و پس از اتحاف دعا، پیرمرد خسته و شکسته ای را  نشان می‏دهند که هفت تن اعضای خانواده اش یک جا ، جان باخته اند، فکر می‏کنم این مرد باید هم اکنون روح از بدنش مفارقت کند  و این مصیبت سنگین را تاب نیاورد اما بر عکس ، او را آرام و صبور و مقاوم می‏یابیم، می‏گوید سه تن آنان محصلین پوهنتون بلخ بودند... جوانکی لاغر اندام نزدیک می‏آید و با همگی مصافحه می‏کند، می‏گویند، این جوان پدرش را از دست داده است ،.. اما بیشتر قربانی‏ها از مناطق آن سوی سالنگ و عمدتاً از بدخشان بوده اند، واقف حکیمی می‏گوید، یک سرویس که 55 نفر سواری داشته، چهار نفر از قندوز و بقیه همگی بدخشانی بوده اند. یکی دو خانواده دیگر را دیده و ابراز همدردی می‏کنیم و بر می خیزیم وراه می افتیم.. و اینک کاروان در شکم دره ی سالنگ، راه پر پیچ و خمی را در پیش می‏گیرد، هر چه پیش‏تر می‏رویم، برف‏ها بیشتر و سرک لیز و خطرناک می‏شود، چند بار نزدیک است که موتر حامل ما نیز به دره سقوط کند، در سمت راست، قطار  بی پایان لاری‏ها با چین و زنجیر ایستاده اند تا نوبت حرکتشان برسد و از مقابل ، تک و توک وسایط مسافری و باربری می‏آیند و می‏گذرند اما وقتی که به پای سربالایی اصلی می‏رسیم، سرک بیش از اندازه تنگ و خطرناک می‏شود، دو سمت سرک ، برف، بالاتر از دیوارهای سنگی و صخره‏ها قامت کشیده و گاه طرف دره، هولناک و ترس آور می‏شود، کم کم می‏ترسم، به واقف حکیمی می‏گویم خدا انصاف بدهد استاد ربانی را ، چه شد که هوس دیدن از محل وقوع حادثه به سرشان زد؟ چیزی نمی گوید، می‏فهمم که او هم کمی ترسیده و ارزش دیدن و ندیدن سالنگ را در ذهنش سبک - سنگین می‏کند. در محلی که به نام قبر کلینر معروف است با راهبندان مواجه می‏شویم، از هر دو طرف سرک، موترها رو به روی هم متوقف شده اند، نه امکان عقب رفتن هست و نه جای چرخیدن، پلیس‏ها و افراد مسلح نیم ساعتی می‏کوشند تا کوره راهی باز کنند. در دل می‏گویم که مردم هم بی تقصیر نیستند، هیچ کس رعایت حال دیگری را نمی کند، همه ، از راه و بی راه می‏خواهند که به هدف برسند و نتیجه اش بسته شدن راه، معطلی، انتظار و خستگی.

از چند گالری و سرپوشیدگی و شبه تونل گذشته ، سرانجام به نقطه‏ای می‏رسیم که والی و مسئولان محلی به همراه استاد ربانی از موترها پایین می‏شوند و لب یک پرتگاه می‏ایستند ، والی شروع می‏کند به توضیح دادن، اینجا همانجایی است که بیش از سی موتر زیر برفکوچ مانده بودند ، برف کوچ همراه با توفان بر سر قطار موترهایی که به خاطر راهبندان ایستاده بوده اند، فرود می‏آید، وی به سرک محاصره در دیوارهای بزرگ برف اشاره می‏کند و می‏گوید: همینجا من مردم را مرده و زنده و بی هوش از زیر برف کشیدم، و بعد به دامنه ی پایین دره و یک جلگه ی نا همواراشاره می‏کند و سرویس های افتیده و فرو رفته در برف را نشان می‏دهد و می‏گوید : هر کدام این سرویس‏ها، بین پنجاه و پنج تا شصت مسافر داشته اند، تعداد زیاد امدادگران داخلی و خارجی در میان برف همچنان در جستجوی اجساداند ،. والی راهنمایی می‏کند، همراه با استاد ربانی از یک راه باریک فرود می‏آییم و از میان برف‏ها، خود را به یکی از سرویس‏ها می‏رسانیم، سرویس با ضربت توفان و احتمالاً برف کوچ از سرک پرت شده و چندین معلق خورده و در فاصله سه ـ چهار صد متری داخل یک چقوری بزرگ افتیده و در هم شکسته، پیرامونش، وسایل و اثاثیه ی مسافران، لنگه های کفش‏ها، قطیفه‏هاو اشیای پراکنده دیده می‏شود، والی به میانه و کمر سرویس اشاره می‏کند و می‏گوید، دخترک خورد سال را زنده از درون این چوکی که هشت تن دیگر روی وی افتاده و مرده بودند، یافتیم.

از یک خانم افغان که لباس امدادگران به تن دارد و با سیخ بلند در جستجوی اجساد است می‏پرسم: آیا هنوز امیدی هست که کسی پیدا شود، چهره اش را به علامت نمی دانم درهم  می‏کشد و بعد یک زن امریکایی قد بلند که وی نیز سیخ بلندی در دست دارد را نشانمان می‏دهد و می‏گوید: او رییس امدادگران است ، از وی تشکر کنید، استاد ربانی و همراهان در چند کلمه ، تلاش ایشان را می‏ستایند و آنان را به جستجوی بیشتر برای یافتن گمشدگان ترغیب می‏کنند ، دو مرد میان سال، خیره ـ خیره ، برآمدگی‏ها و پستی ـ بلندی‏ها را مضطربانه می‏کاوند ، می‏گویم چه شده؟ می‏گویند: یک موتر کرولا که چهار سر نشین داشت ، در همین نقطه ناپدید شده، دو تن زنده مانده و گریخته اند و دو تن دیگر که اعضای فامیل ما هستند، ناپدیداند، می‏کوشیم پیدایشان کنیم  والی به یک صاحب منصب دستور می دهد که باتمام پایگاهها تماس بگیرند ببینند افرادگمشده در میان مجروحین هستند یاخیر؟ همچنین به گروههای نجات دستور کاوش بیشتر را می دهد..، خوشبختانه، چند ساعت بعدتر، معلوم می‏شود که این دو تن توسط نیروهای نجات آیساف با هلی کوپتر به بگرام انتقال داده شده و زنده هستند، خبری شاد کننده است.

بصیر خان می‏گوید: در آن نقطه ی خطرناک که ده‏ها انسان و موتر افتید ه و گیر مانده بودند و احدی قادر نبود نزدیک شود، ما از دور شاهد ناله وضجه و شیون آنان بودیم  اما هیچ راهی برای نزدیک شدن به آنان و نجاتشان نمی یافتیم، خوشبخانه هلی کوپترهای آیساف آمدند اما توفان و برف باری و ابر و تاریکی چنان شدید بود که دو بار هلی کوپترها کوشیدند بنشینند اما نتوانستند، سرانجام چرخیدند و از دامنه ی پایین دره با یک شیوه ی ماهرانه و شگفت انگیز در نقطه ی مورد نظر فرود آمدند و طی سه مرحله پرواز ، اکثر گیرماندگان را نجات دادند، والی با تحسین از این اقدام آیساف یاد می‏کند.

پس از ساعتی گردش و مشاهده و گفت و گو ، باز می‏گردیم، چرا که بار دیگر دره ی سالنگ عبوس و دژم گردیده و بارش شدید برف همراه با باد آغاز شده است، کوهها تا آسمان برف پوش و آسمان تیره و کوته وحشتناک به نظر می‏رسد و سرما کم کم تحمل ناپذیر می‏گردد وحالا، سرک در قطار بی پایان موترها از نفس افتاده و یخ و سرما و باد ، شلاق می‏کشد، وقتی به رانندگان این موترها نگاه می‏کنم که ناگزیرند روزها و شب‏های دیگر را در پیچ‏ها و گردشگاههای خطرناک و لغزنده ی این سرک و باد و توفان و سرما بگذرانند، موی بر اندامم راست می‏شود. حکیمی می‏گوید : اینان عجب پرتحمل اند و حتماً برای چنین سفر دشوار و هوای مرگ آور آمادگی گرفته اند. در سرازیری هر چه پیشتر می‏آییم،  لاری‏ها و موترهای باربری در قطارهای طولانی ایستاده اند، اینها باید این کوه و این سرک مرگبار و تونل‏های یخ زده و پر برف و تاریک را پشت سر بگذارند تا کالاها و امتعه ی خود را به مشتریان منتظر در نه ولایت شمالی کشور برسانند، از والی می پرسم آیا حادثه ی سالنگ، مسئولان را به اندیشه وا داشته است که فکری برای حل این مشکلات بکنند ،آیا کدام طرحی که مشکل تردد، بی خبر است.

مثل این که این دشواری‏ها و این رنج بی پایان تا زمان‏های زیاد دیگر ادامه خواهد داشت و این مردم نیز به جای توقع از مسئولان و انتظار حل دشواری‏های زندگی شان توسط یک مرجع مسئول و تصمیم گیر، بیشتر به قضا و قدر و یا چانس و اقبال چشم دوخته اند....

یاد کرد یک هنرمند ومبارز سیاسی

غلام محمد میمنگی ، هنرمند نامدارافغانستان است که برای نخستین بار، هنر نقاشی را به سبک وشیوه ی غربی درکشور مروج ساخت.

از این شخصیت فرهنگی وهنرمند ، امروز- بیست ویک دلو - با همکاری مشترک جنبش ملی- اسلامی و وزارت اطلاعات وفرهنگ ، در محل هتل انتر کنتیننتال کابل بزرگداشت گردید.

فیض اله ذکی ، نماینده ی جنبش ملی اسلامی ووکیل مجلس نمایندگان ، دوروز پیش ، کارت دعوت این محفل را به من رساند وبا اشاره به خفه گیی من ازموقف جنبش ملی- اسلامی درجریان انتخابات ریاست جمهوری که به حمایت ازکرزی گلو پاره کرد وآرمان مردم زجردیده ی ازبک رابه پای بی کفایتی های وی ریخت ،گفت:اگر چه می دانم توازما ناراحت هستی اما، گوشت ازناخن جدایی ندارد و ما با وجود اختلافات سیاسی باز هم با هم از یک سمت ووطندار هستیم و"فرهنگ" عامل نزدیکی وتفاهم وهمبستگی ماوشما است ،امیدوارم در محفل گرامیداشت مرحوم میمنگی اشتراک کنید..، گفتم اگرچه من ازشما ناراحت هستم اما به خاطر پدرهنر نقاشی افغانستان در محفل مذکور اشتراک می کنم..البته این سخنان به شوخی گفته شد وگرنه در شرایط دموکراسی هر کس اختیار خودرا دارد ..

محفل قرار بود ساعت 9صبح آغاز شود اما  هنوز که ساعت ده است ومن تازه رسیده ام ، برنامه شروع نشده است ولی شمارزیادی فرهنگیان وهنرمندان وشخصیت ها ومقامات دولتی حضور بهم رسانید ه اند. تابلوهنری زیبا و بزرگی در مقابل حاضرین ، پشت جایگاه نصب شده که یکی ازشاهکار های هنری مرحوم میمنگی است،این تابلو دامنه ی یک کوهستان عظیم را نشان می دهد که توفان آن را احاطه کرده وآهویی از بیم توفان ، هراسان پا به گریز نهاده است ، مخدوم رهین وزیر اطلاعات وفرهنگ در سخن آغازین با اشاره به همین تابلو می گوید:پروفیسور میمنگی بلحاظ آسیب دیدگی روح ومصیبت های زندگی  ،این تابلورا بعنوان وصف الحال خود وروح سرگردان وآواره اش کشید ه است.

خانواده ی مرحوم غلام محمد میمنگی ظاهرا به امر امیر عبدالرحمان خان در شش سالگی او ، به زور ازمیمنه کوچانده شده وبه کابل اسکان داده می شوند،پدروکاکایش به دست عبد الرحمان خان به قتل می رسند واو درکودکی ، یتیم وبی سرپرست گردید ه  با درد ها ورنج های فراوان روبرو می گردد.

درسن 9سالگی وی نامه ای به امیر عبد الرحمان خان نوشته ، تصویر یک پرنده را که خودش رسامی کرده بوده ، ضمیمه ی نامه می فرستد ودر آن از امیر تقاضا می کند که به او وخانواده اش اجازه ی بازگشت به ملک پدری اش در میمنه داده شود چرا که زندگی در کابل برایشان دشوار وپر مشقت است، این نامه بدست طبیب مخصوص امیر که یک انگلیسی واز قضا نقاش هم بوده می افتد ووی متوجه استعداد  هنری غلام محمد نوجوان می شود وبا اجازه ی امیر ،  وی را به دربار می خواند وتحت تربیه وآموزش خود قرار می دهد،چنانکه میمنگی در محضر طبیب مخصوص عبدالرحمان خان ، هم هنر نقاشی مدرن وهم لسان انگلیسی را می آموزد.

پس از مرگ امیر عبد الرحمان خان ،زندگی غلام محمد میمنگی ، آرام تر وبی خطرتر می گرددو او همراه بامحمود طرزی وشهزاده امان اله خان دراساس گذاری نخستین هسته ی مشروطه خواهی در کشور نقش بارزی بازی میکند .

در میان مشروطه خواهان ، تنها کسیک شهامت نشان داده ، خواسته های مشروطه خواهان را ذریعه ی مکتوب به امیر حبیب اله خان تقدیم می کند ، غلام محمد میمنگی است ، امیر بر وی خشم می گیرد و دست وپایش را زنجیر وزولانه کرده به محبس کابل می فرستد اما به خاطر هنرش ، دست از کشتن وی می کشد.

با روی کار آمدن امیر امان اله خان ، موقعیت غلام محمد میمنگی به گونه ی محسوسی بهبود می یابد و وی در نهاد های مختلف دولتی بویژه در بخش های معارف وهنر وفرهنگ نقش بارز وموثری ایفا می کند وبرای آگاهی از پیشرفت هنر وآخرین دست آوردهای فرهنگی وادبی جهان ، عازم اروپا می شود وبا هنر مندان صاحب سبک اروپایی آشنا می گردد وآثار هنری اش نیز توسط نقاشان نامدار اروپایی مورد تحسین قرار گرفته بر استادی اش در عرصه ی هنر نقاشی صحه می گذارند.

مرحوم غلام محمد میمنگی نه تنها یک هنرمند نقاش صاحب سبک بلکه ادیب وشاعر وسیاستمدار مبارزی است که هنر وفرهنگ را به مثابه ابزار بیان حقیقت ،انعکاس واقعیت های عینی وملموس اجتماعی واشاعه ی درد ورنج مردم  به کار می گرفت ، هنر او در راستای تعالی روح و اهتزاز اندیشه ی انسان افغانی تجلی می کرد.

اگر چه محفل تجلیل از وی ، بسیار خشک ورسمی وفرمالیته بود واز حدود تعارفات وکلیشه ها فراتر نرفت اما این محفل ، توانست ذهن خیلی از اشتراک کنندگان را یک بار دیگر متوجه شخصیتی بسازد که پدر هنر نقاشی افغانستان ومبارز سیاسی مشروطه خواه کشور به شمار می آید. او حدود یک قرن پیش سر آمد همگنان هنر مند خود در سطح منطه بود وبه برکت استعداد خدا دادی وپشتکارش، آثار هنری ماندگار پدیدآورد ویادگارهای فرهنگی جاودان بر جای گذاشت.

به اندازه ای که پیام های ارسالی حامد کرزی وعبدالرشید دوستم عنوانی این محفل کوتا ه وبی محتوا بود،صحبت های محمد ولی سرخ آبی ، نواده ی میمنگی جالب وشنیدنی بود.

مرحوم غلام محمد میمنگی هنرمندی ریالیست بود وواقعیت های زندگی ، چه آن واقعیت های طبیعی وعینیات اجتماعی وچه درد ها ورنجهای ناشی از طبیعت نظام های خودکامه ومنویات باطنی انسانها ی ستمزده را در شکل آثار هنری باز می آفرید وبرای دگرگونی اوضاع وشرایط زندگی اجتماعی مبارزه می کرد

آنجه که مهم است درسگیری جوانان امروز افغانستان از مبارزه ،پایمردی،تلاش وسختکوشی مردان بزرگ هنر وسیاست درکشور ودرک شرایط سخت ودشواری است که آنان رودروی ستم ایستاده ،آرمان آزادی را پاس داشتند، تداوم راه اینان وآفرینش ونوآوری در بستر فکری وهنری ایشان وظیفه ای است که نباید فراموش شود.واین سروده ی مرحوم میمنگی خطاب به فرزندش از دیار دور دست اروپا ، توصیه به همه ی فرزندان افغانستان است :

                                    تو مکتب رو سبق آموز مادر را تسلی کن

                                   که من در خدمت اهل وطن سرشار وسرمستم

                                   غنی گرنیستم اما مصوربودنم بهتر

                                   که نقش زرتجلی می کند پیوسته از شستم  

                                    برای خدمت ملت کنم من صنعتی حاصل

                                   به یوروب آمدم جان پدردر فکر آن هستم

یک بحث جالب در سفارت کانادا

دوشنبه بیستم ماه دلو محفل ضیافت نان چاشت با شرکت شماری از وکلای مجلس نمایندگان و مسوولان برخی احزاب سیاسی درمحل سفارت کانادا برگزار گردید.

سفیر کانادا که ظاهراً شخصیت سیاسی فعال و آگاه به مسایل افغانستان است، گاهگاهی نشست‏هایی با نمایندگان جامعه مدنی، احزاب سیاسی و فعالان رسانه ای‏افغانستان ترتیب می‏دهد و پیرامون مسایل مهم روز افغانستان به گفت و گو و تبادل نظر می‏نشیند.

این باز ظاهراً مدعوین با دقت گزینش شده بودند که هم ترکیب قومی و سیاسی و هم ترکیب جنسیتی در آن رعایت شده است. من، کمی دیرتر می‏رسم و هنوز، بحث‏های رسمی آغاز نشده است، پس از اندکی مزاح و نیش و کنایه از این یکی به آن دیگری، گفت و گوها بر سر میز غذا آغاز می‏شود، سفیر کانادا می‏گوید: بحث مصالحه و مذاکره با مخالفان مسلح امروزها داغ و بر سر زبان‏هاست ، برخی‏ها می‏گویند که مصالحه بدون اجرای عدالت ناممکن است، یعنی پروسه ی آشتی ملی همراه با تطبیق عدالت انتقالی یک جا پیش برده شود، بدون آن که نظر خاصی داشته باشم، می‏خواستم از دیدگاه‏های شما استفاده کنم ، سفیر می‏افزاید: همه ی مهمانان محترم چانس و فرصت صحبت را دارند ، وقت کافی برای شنیدن نظرات وجود دارد..

عالمی بلخی، از کمیته ی قوانین مجلس نمایندگان آغاز سخن می‏کند و در مورد ضرورت رسیدگی به جرایم و جنایات جنگی و مظالمی که در طول سال‏ها طولانی صورت گرفته و ضرورت تطبیق عدالت به تفصیل صحبت می‏کند و عدالت را پایه و اساس نظام هستی دانسته تاکید می‏کند که بدون حق و عدالت زمین استوار نمی‏ماند. آنگاه صبغت الله سنجر رییس بورد پالیسی ریاست جمهوری زبان می‏گشاید و ضمن سپاسگذاری از سفارت کانادا به خاطر ترتیب این ضیافت می‏گوید که او، از موضع رییس حزب جمهوری خواهان صحبت می‏کند نه از موقف حکومت افغانستان... من طبق معمول، فضولی می‏کنم و به سخنش در می‏آیم که زیاد تفاوت نمی‏کند، موضع حزب شما و موضع حکومت یکی است، همگی می‏خندند!

آقای سنجر از شاهکارهای رییس جمهور کرزی در دفاع از حقوق و آزادی‏های مدنی، اختصاصی روز دوازدهم دسامبر به روز ملی حقوق بشر سخن می‏زند و مشکلات عدم تطبیق عدالت در جامعه را به ناقضین حقوق بشر، همانان که پیرامون رییس جمهور حلقه زده وابزار های فشار را  در اختیار دارند، نسبت می‏دهد. دکتور کبیر رنجبر دیگر نماینده  ی پارلمان از مشکلات پیچیده‏ای که در راه تطبیق قانون وجود دارد، و از نهادهای ضعیف دولتی و از قدرت جنگ سالاران در پارلمان صحبت می‏کند و می‏گوید که چند سال پیش اکثریت قاطع اعضای پارلمان، منشور مصالحه ی ملی را به تصویب رسانیده ،گناه یکدیگر را بخشیدند و این کار ، دور از چشم مردم افغانستان صورت گرفت و همان زمان، من و چند نفر دیگر که یک اقلیت کوچک را در مجلس نمایندگان تشکیل می‏دهیم ، ضمن راه اندازی یک پرس کنفرانس ، مخالفت و نارضایتی خود را از تصویب این منشور اعلام کردیم اما نکته ی اصلی این است که این منشور حالا به تصویب مجلس و توشیح رییس جمهور رسیده و بسیار سخت است که بار دیگر محاکمه ی ناقضین حقوق بشر مطرح شود و مورد رسیدگی قرار گیرد.

فیض الله ذکی وکیل مجلس و مسوول بخش سیاسی حزب جنبش ملی اسلامی به رهبری جنرال دوستم به زبان انگلیسی صحبت می‏کند و به حضار می‏فهماند که او هم زبان انگلیسی یاد دارد، تا آنجا که می‏فهمم او در پرنسیب رسیدگی به جرایم جنگی را قبول دارد اما ، بر خورد چندگانه و دو پهلو با این قضیه را درست نمی‏داند، او نگرانی خود را از این موضوع اعلام می‏کند که وضعیت در افغانستان شکننده است ، طرح تطبیق عدالت انتقالی و انگشت گذاشتن روی بعضی شخصیت‏ها، ممکن است به جای آوردن ثبات، بی‏ثباتی را دامن زند و نتایج معکوس به بار آورد.

نوبت به من می‏رسد، سریع وشتابان، چند نکته را تذکر می‏دهم، اولاً این که به موضوع عدالت از دو بعد کلان و خردتر و محدودتر می‏توان نگاه کرد، در بعد کلان، بیش از سی سال است که حقوق بشر در افغانستان نقض می‏شود و همین اکنون که ما و شما ، دور این میز نشسته‏ایم، جرایم و جنایاتی در حال وقوع است و حقوق شهروندی خیلی‏ها ضایع می‏شود، از فساد دستگاه، رشوت خواری و عدم رسیدگی به دادخواهی شهروندان گرفته تا بمباردمان‏ها، تلاشی خانه‏ها، شکستن حرمت خانواده‏ها و بازی با حیثیت شهروندان افغان، زندانها و شکنجه‏ها و.. همه و همه در حال رخ دادن است و در این هشت سال فجایع تلخ و دردناکی رخ داده است. دوم ، در بعد محدودتر، موضوع رسیدگی به جرایم و جنایات طالبان و گروپ‏های مسلح مخالف در پهلوی طرح مصالحه با ایشان است ، شما شاهد ابراز نگرانی گسترده ی شهروندان، نهادهای جامعه ی مدنی، فعالان حقوق بشر و رسانه‏ها در افغانستان پس از طرح موضوع مصالحه با گروپ‏های مسلح مخالف هستید، مردم افغانستان خاطره‏های دردناکی از حکومت طالبان دارند و از بازگشت ایشان به قدرت هراسان هستند. سوم، برداشت ما این است که حکومت افغانستان نه طرح و آجندای مشخص و ساز و کار معین برای گفت و گو با مخالفان مسلح دارد نه در این خصوص صادق است. بیشتر ، جنبه ی تبلیغاتی قضیه مدنظر است ، گروپ‏های مسلح مخالف نیز به لحاظ ساختار فکری و آیدیالوژیکی خود هر گونه سازش با حکومت کرزی را رد کرده ، خواسته‏هایی را مطرح کرده اند که کرزی قادر به برآورد ن آن‏ها نیست، نکته ی آخر اینکه به جای صرف این همه وقت و انرژی و سرمایه برای موضوعی که هیچ چیزش روشن نیست، بهتر نیست که جامعه بین المللی و دولت افغانستان در راستای تقویت نظام ، بهبود واصلاح نهادهای قانونی و ارگان‏های اجرای قانون و عدالت و کار آمد ساختن بیشتر آنها بکوشد و به حل مشکلات عدیده ای‏که زمینه های مخالف پروری و نارضایتی های عامه را فراهم می‏کند ، همت گمارد؟ رابعاً، موضوع عدالت و تطبیق آن چون از حلقوم افراد ناباب ، یک طرف قضیه و جانبدار برآمده ، بیش از حد لوث شده و مردم به آن حساسیت پیدا کرده اند ، این موضوع بیش از حد سیاسی شده و هر طرف از آن به عنوان وسیله وابزار کوبیدن جانب مقابل استفاده می‏کند...

آقای نسیم فقیری نماینده ی جمعیت اسلامی افغانستان با لحن گرم و توفنده از قانون شکنی خارجی‏ها و توهین و تحقیری که نسبت به افغان‏ها روا می‏دارند داد سخن می‏دهد و ضمن تأیید صحبت‏های دیگران خواهان اصلاح دستگاه اداری حکومت و تغییر رویه ی جامعه بین المللی در کشور می‏شود.

خانم شهلا عطا وکیل دیگر پارلمان نیز می‏گوید اگر قرار است به جرایم رسیدگی شود باید گریبان اتحاد جماهیر شوروی سابق را بگیریم و دنیا به افغان‏ها کمک کننند تا ما ، اتحاد جماهیر شوروی را به پای میز محاکمه بکشانیم. چرا که تمام بدبختی‏های افغانستان و بیش از دو ملیون کشته و چندین ملیون زخمی از مداخله و تجاوز این قدرت جهانی به افغانستان ناشی می‏شود.

سایر اشتراک کنندگان نیز دیدگاه‏ها و نظراتی در زمینه ی گفت و گو با مخالفان مسلح و چگونگی اجرای عدالت در افغانستان ارائه می‏کنند که در مجموع گفت و گو با مخالفان ، مورد تأکید قرار می‏گیرد اما عدالت و پیگرد قانونی آن دسته از طالبان که جنایات جنگی مرتکب شده اند نیز ضرور پنداشته می‏شود، بلخی می‏گوید گفت و گو و مصالحه لازم است برخی کسانی که فعلاً در پهلوی حکومت قرار دارند بهتر از طالبان نیستند.

موضوع دیگری که بر سر این میز به بحث گذاشته می‏شود، موضوع انتخابات آینده ی پارلمان و ضرورت برگزاری شفاف و دموکراتیک آن است، آقای رنجبر از ضرورت اصلاح قانون انتخابات، ذکی ، ضرورت حضور احزاب سیاسی در انتخابات و نظارت قوی بین المللی، فاطمه نظری نیز از نظارت بین المللی و سنجر از دادن فرصت به احزاب و نیروهای جوان سخن می‏گویند و من در آخر چند نکته را مورد تأکید قرار می‏دهم ، قانون انتخابات باید اصلاح شود، مکانیزم رأی دهی ، شفاف تر باشد، کمیسیون انتخابات و نمایندگی‏های آن در سراسر کشور تغییر کند، رییس و کمیشنرهای کمیسیون انتخابات تأیید محلس نمایندگان را بگیرند، امنیت سرتاسری برای مشارکت مطمئن مردم در انتخابات حاکم شود و در غیر آن رفتن به طرف انتخابات بی‏معنا خواهد بود.

این محفل ، با جمعبندی نظرات توسط سفیر کانادا به پایان می‏رسد.

                                          یک روز خاطره انگیز

جمعه، شانزدهم دلو به پنجشیر رفتیم. برف ، در روزهای پایانیی زمستان ، نرم و آهسته می بارد، هوا نه چندان سرد و گزنده که تا حدودی معتدل و بهاری است. من و رضوانی در یک موتر نشسته ایم و به سوی پنجشیر می رویم.

 معمولاً زمستان ها ، فهیم دشتی- مدیر مسوول هفته نامه ی کابل- سخاوت نشان می دهد و ضیافتی در پنجشیر ترتیب داده ، جمعی از دوستان و همکاران رسانه ای را در آن فرا می خواند ، امسال اما زمستان خست نشان داد و برف نبارید وهفته ها چشم انتظار لطف آسمان ماندیم چرا که لطف آسمان ولطف دشتی به هم ربط پیدا کرده اند ، او مهمان نوازی اش را به ریزش برف مشروط ساخته بود تا اینکه حالا در این روز جمعه ی بابرکت، برفباری شروع شده وشرط سفر مساعد گردیده است.

پنجشیر در فصل زمستان با کوهپایه های پر برف وصخره های پر هیبتش ، دیدنی است . چنان که بهار و تابستان و خزان این دره نیز زیبا و تماشاییست. امروز آسمان گرفته ، ابرآلود و بارانی است و برف تا حدودی ، تپه- ماهورها و بلندی ها را پوشانده اما درپستی ها نمی ماند ، آب می شود وبه زمین می رود اما می شود  گفت که زمستان است و برف می بارد.

استاد رهنورد زریاب، حامد نوری، میر حیدر مطهر، صدیق الله توحیدی ، محمد عبدالله، حشمت  الله رادفر و میر سید علی اصغر اکبر زاده سنجر سهیل وشماردیگر از همکاران رسانه ای نیز با ما همراهند وبازارفکاهه ومطایبه گرم است. اگر چه ، چندین بار در فصول مختلف به پنجشیر رفته ام اما این بار، این دره به نظرم زیباتر می آید، بازسازی و قیر ریزی سرک ها ، پل ها، پلچک ها و کارهای خوبی که وزارت انکشاف دهات انجام داده است ، دره ی پنجشیر را دگرگون کرده و به آن رنگ و رخ تازه بخشیده است.

نزدیکی های ساعت دوازده ی چاشت به دشتک ـ خانه ی فهیم دشتی - که منزل پدری داکتر عبدالله عبدالله نیز هست- می رسیم، راستی که این خانه بسیار اعیانی و زیبا ساخته شده ، کنار دریای غریونده و پر آوای پنجشیر و مشرف بر موج های توفنده. خانه های لوکس با گوشواره ها و گل خانه ها وصفه ها وپارک ها وباغچه ها وجویبارها به باغ بهشت مانند است ، چنانکه این فضای پاک وروحنواز ، روح آلود ه وزنگارگرفته در سیاهی دودآلودکابل راصفا وتازگی می بخشد..

 زمستان پارسال که برف سنگینی باریده بود و ما در مسیر پنجشیر در جبل السراج ، به لطف یک هموطن هتل دار، کباب مفصلی نوش جان کرده بودیم، اشتهایی برای صرف شله و گشت خشک و غذاهای لذیذ خانه ی دشتی نداشتیم، اما او ما را به کوهنوردی  دعوت کرد ، از سینه خیز کوهسار و از کوره راههای برفپوش و نا پیدا تا فراز قله ها نفس نفس زنان بالا رفتیم و به سختی باز پس آمدیم، آنچه که خورده بودیم به گونه ی معجزآسا هضم شد و گرسنگی مضاعف از توش و توانمان انداخت و حالا شله و گوشت قاق وغذا های دیگر، مزه ای دیگر داشت و کسی سیر نمی شد اما امسال با تجربه ای که فرا گرفته ایم، در مسیر راه چیزی نخورده ایم ، گرسنه و تشنه و خراب خود را به خانه ی فهیم دشتی رسانده ایم. پذیرایی معرکه است ، همه ی خوراکی های این دره و این خانه ، طبیعی و محلی است، گوشت قاق ، سبزی ، سوپ، سالاد و سالنگ و ماست و ترشی و میوه و نان و هرچه که هست  با مزه است و از همه جالب تر و جان نشین تر و مطبوع تر، گرمای بخاری چوبی است که فضای اتاق پهن و بزرگ را دلپذیر ساخته است، استاد زریاب کنار بخاری ، آرام و متین و موقر نشسته و به اباطیل دیگران گوش می دهد و گاه به آرامی می خندد.

او مرد بزرگی است که مانند گوهر نایاب در میان این جمع  می درخشد اما کمتر بصیرتی هست که وی را آنچنان که هست بشناسد و ارج بگذارد اما احترامش همیشه محفوظ است.

در جریان بحث ها و گپ و گفت ها، گاه مباحثات سازنده هم صورت می گیرد، بحث سنت و مدرنیته، دموکراسی و پلورالیزم و جایگاه افغانستان در تحولات علمی و فرهنگی جهان مطرح می شود، میر حیدر مطهر با لبخند از استاد زریاب می پرسد : در مراحل تاریخیی که مارکس بر شمرده، افغانستان در کدام مرحله قرار دارد و یا به عبارت دیگر، مرحله ی کنونی که ما به سر می بریم از لحاظ تقسیم بندی مراحل تاریخی کدام مرحله است، فیودالیزم، بورژازی، سرمایه داری.. آیا در سنت گرفتاریم و یا پای به دوره ی مدرن گذاشته ایم... استاد زریاب در فکر فرو می رود و می کوشد تعریفی برای این مرحله ی تاریخی افغانستان بیابد اما من که متوجه اندیشه گری استاد می شوم می گویم استاد! بهتر است بفرمایید این مرحله ی تاریخی ما هیچ تعریفی ندارد، هیچ یک از مراحل تاریخیی که اروپا از سرگذشتانده برای ما صدق نمی کند و سنت و مدرنیته نیز به حال ما صادق نیست، درست است که تعداد سرک و طیاره و ماشین و لوازم صنعتی از بیرون وارد کرده ایم اما فکر و اندیشه و بینش مدرن هنوز به اینجا نیامده است. استاد زریاب می خندد و تحلیلی علمی و آکادمیک از وضعیت کنونی افغانستان ارائه می کند. نوری و توحیدی به سخنان مطهر می خندند واورا به خاطر طرح این سوال ها ملامت می کنند اما استاد زریاب می گوید که مطهر بحث های جدی را مطرح می کند و شماچرا وی را دست می اندزید ؟ زریاب می افزاید که مطهر آدم با سواد و اهل پژوهش است ، وی فیلسوفان غرب ازجمله اسپینوزا را از هر یک شما بهتر و خوب تر می شناسد او در مسیر راه تعریفی خیلی دقیق از حقیقت و واقعیت ارائه کرد که فکر نمی کنم شما بسان او از این مسایل آگاه باشید، همگی می خندند و مطهر به دیگران " او باش " خطاب می کند.

صحبت هایی هم در زمینه ی مسایل فرهنگی افغانستان، راز ورمزهای عقب ماندگی این کشور از کاروان مدنیت امروز ولاف وگزاف گویی های ما افغانها که هیچ کسی را سیال وحریف خود نمی گیریم ا ما چیزی برای عرضه کردن در بازار فکر و فرهنگ دنیا نداریم..به میان می آید، مطهر، باز ، زبان باز می کند وازا ستاد زریاب می پرسد:آیا طی سی سال اخیر ، افغانستان کدام متفکر،آیدیولوگ ومولد فکر داشته است؟

استاد زریاب می گوید: اگرچه یافتن متفکرین صاحب نظر که در زمینه های گوناگون سیاسی  ،اجتماعی ، اقتصادی وفرهنگی تیوری سازی کرده باشند آسان نیست اماکسانی بوده وهستند که کارهای خوبی انجام داده وکوشش های فکری قابل توجهی داشته اند..استاد ازچند شخصیت افغان نام می برد..اما رادفر موضوع را کمی می گسترد ودر یک نگاه تاریخی می گوید که شخصیت های نامدار فکری وفرهنگی ما تا زمانی که در این جغرافیا ی سو خته وبی حاصل زیسته اند به جایی نرسیده اند،شخصیت علمی وادبی وفرهنگیشان بیشتر در کشورهای بیرون از افغانستان شکل گرفته وبارور شده است، وی از چند شخصیت تاریخی نام می برد..

بحث تجلیل از شخصیت و افکار و آثار استاد زریاب هم در این صحبت ها مطرح می شود، قرار می گذاریم که از نمادهای فکر و فرهنگ و از جمله استاد زریاب طی محفلی تجلیل کنیم.

پس از صرف نان چاشت، ا زفرازپل دریای پنجشیر می گذریم و در کنار رود مواج وتوفانی به قدم زدن می پردازیم. فهیم دشتی با اشاره به باغ ها و درخت های چنار و تپه ها و تخته سنگ های اطراف ، به بازگویی خاطرات دوران جهاد و مقاومت و یاد قهرمان ملی احمد شاه مسعود می پردازد. وی به درخت بزرگی اشاره کرده می گوید : روزی استاد سیاف و شماری از رهبران جبهه متحد در زیر آن نشسته بودند، هلی کوپتر حامل احمد شاه مسعود داخل دره شد و از بالای دریا به درون باغ رفت و زیر آن شاخه های بلند چنار به زمین نشست، باد شدید ناشی از گردش بال های هلی کوپتر ، آب دریا را  مواجتر ساخته به چهار طرف پاشید ،  چنان که بعضی ها از جمله استاد سیاف فکر کردند که هلی کوپتر سقوط کرد، از جای خود پریده به طرف هلی کوپتر دویدند، شهید مسعود که می خواست از طیاره فرود آید، با دیدن این منظره دوباره به داخل هلی کوپتر بازگشت و گذاشت تا دیگران سراسیمه به دنبال وی بگردند!.

پنجشیر متشکل از دره ها و وادیهای پیچ در پیچی است که هزار بافت دارد و بیش از صد دره ی فرعی را در بر می گیرد و یک سر آن به پروان و کاپیسا و سر دیگر آن تا بدخشان امتداد می یابد، این دره و نام آن به افسانه ای تبدیل شده و آوازه اش تا پنج قاره ی گیتی رسیده است.

از دشتک حرکت می کنیم ، سرک مارگونه ی پنجشیر را که از کمرکش کوهستان باشکوه می گذرد  پشت سر می گذاریم  واز یک سر بالایی صعب ، به تپه ی سپهسالار جهاد و محل مزار قهرمان ملی افغانستان می رسیم.عجب جایگاه عظیم وفاخری!

برف یک ریز می بارد ، آسمان توفانی است و باد شلاق می کشد. مزار مسعود بر فراز این تپه قرار گرفته ، گویی که قهرمان همچنان بر ستیغ بلندترین حماسه ها –ستوار وباشکوه- باد و برف و توفان را به مصاف ایستاده است...

با مزار مسعود و با یاد جاودانه ی او تجدید پیمان می کنیم و در میان رقص برف و غرش دریا ونفیرنیزه های باد ،راه رفته را باز می گردیم وحالا  در تاریک روشنای شامگاهی همراه با جاریی دریا ونغمه ی آهنگین امواج  به سوی کابل رهسپار می شویم و یک روز خاطره انگیزدیگر سپری می شود ...

شانزدهم دلو 1388

افزایش تب وتاب سیاسی پس از کانفراس لندن

کانفرانس لندن فضای گفتمان سیاسی در افغانستان را پرتب وتاب ساخته است ، موضوعات مطرح شده در این کانفرانس از جمله موضوع گفت وگو با گروپ های مسلح مخالف ، بحث وجدلهای فکری وسیاسی تازه ای را در کشو برانگیخته ودیدگاههای متفاوتی را در این خصوص مطرح کرده است.

طی چند روز اخیر در دیدار هایی که با شماری از نماینده های جامعه بین المللی در کابل صورت گرفت، کنجکاوی آمیخته بانگرانی از روند اوضاع کنونی در بیان ولحن گفتاریی ایشان مشاهد ه  شد،به نظر می رسد که آنان دور تازه ای از گفت وگو ونظر خواهی از احزاب سیاسی، وکلای پارلمان ونماینده گان جامعه مدنی در خصوص مسایل جاری کشوررا آغاز کرده اند که این حرکت ورویکردجدید نمی تواند سطحی وساده ویا صرفا باهدف درک روشن تر اوضاع وآگاهی از نظرات مطرح درجامعه افغانستان باشد بلکه مسایل دیگری احتمالا مطرح است که اکنون نمی توان با قاطعیت از آ ن سخن گفت اما می توان تصورکرد که روند تحولات سیاسی در افغانستان ممکن است درشرف دگرگونی وتغییرات دراماتیک وغافلگیر کننده ای باشد که اکنون صورت وابعاد آن چندان شناخته نیست.

نکته ی اساسی این است که دنیا فکر می کند دوام وضعیت کنونی متضمن هیچ پیشرفت امیدوار کننده نیست ، آقای کرزی وتیم همکارش قادر به بر آوردن توقعات وانتظارات جامعه بین المللی نمی باشد وحتی وی نتوانسته  اعتماد موتلفین سیاسی خو د را بدست آورد،شکنندگی وتزلزل در ساختار قدرت کاملا محسوس می نماید،اگرچه آقای کرزی باطرح موضوع مصالحه با گروپ های مسلح مخالف توانسته فضای ذهنی وروانی جامعه را تاحدودی آشفته ومشغول بسازد اما بعید است که این هیاهو دیر بپاید ومانند سایر اقدامات خام ونسنجید ه واحساساتی رییس جمهوراز تب وتاب نیافتد وفراموش نشود،زمانیکه مردم متوجه بازی ها ی پشت پرده شوند واز میان گرد وخاک برخاسته از تبلیغات مصالحه خواهی،واقعیت های تلخ زندگی خود وناهنجاری های مرگبار ناشی از ضعف وبی صداقتی حکومت را مشاهده کنند آنگاه ممکن است صدای اعتراض وخشم خود علیه دستگاه راباقهر وطنین بیشتری بیان کنند، پیامد یک چنین وضعیتی قابل پیش بینی نیست 

آنچه که از لحن نماینده های جامعه بین المللی استنباط می شود تاکید بر ضرورت های ذیل است:

-ضرورت آوردن اصلاحات اساسی در تمام ساختار های قدرت ودر تمام نهاد های اداری وسیاسی موجود..

-ضرورت مبارزه بافساد اداری در تمام سطوح...

-لزوم ادغام عناصر ناراضی مسلح در روند سیاسی موجود بعنوان یک بخش از استراژی جامع مبارزه با هراس افگنی وخالی کردن زیر پای رهبران اصلی مخالفان...

-باز کردن باب گفت وگوبا آندسته ازافراد گروپ های مسلح مخالف که اساسات نظام سیاسی موجود ، قانون اساسی ونظام ارزشهای مبتنی بر آن را می پذیرند....

-تاکید برتشدید مبارزه با هراس افگنی،تعقیب وشکار بی امان تروریستان ونابودی آنان با استفاده از وسایل وابزار های مدرن وپیشرفته..

-اصلاح ساختار کمسیون انتخابات واصلاح قانون انتخابات..

تقویت پروسه ی سیاسی موجود ، افزایش سطح مشارکت ملی در ساختار قدرت،تاکید بر اجرای عدالت، رعایت حقوق بشر وآزادی های سیاسی ومدنی..

-تاکید برتوسعه ی سیاسی-اقتصادی وحل مشکلات نسبی فقر ،بیکاری ،نا امنی وخشونت ..

ازصحبت با طیف های سیاسی وفرهنگی افغانستان استفاده می شود که آنان ازبازی های تکراری وشنیدن وعده های بی پایه خسته شده اند واز شعار صلح ومذاکره با طالبان نیزسر درنمی آورند وطرحها وبرنامه های آقای کرزی رابرای مصالحه بسیار ساده ، سطحی ، بی محتوا وغیرقابل تطبیق می دانند ومعتقدند که جامعه بین المللی تداوم این بازی ها ی سطحی ومغرضانه وساده نگریهای قدرت طلبانه راکه فاقد منطق است برای روند ثبات واستقرار امن در کشوروکامیابی امر مبارزه با هراس افگنی زیانبار می بینند واحتمالا برای مهار این وضعیت وآوردن تغییر در کشور راهکار های جدید وتصامیم تازه اتخاذ کنند...

تصور جامه ی بین المللی از مصالحه با گروپ های مسلح مخالف با آنجه که رییس جمهور کرزی مد نظر دارد بسیار متفاوت است،دنیا همان قسم که پیشتر اشاره رفت به امر مصالحه بعنوان جزیی از استراتژی کلان مبارزه باتروریزم می نگرد در حالیکه آقای کرزی می پندارد تحت عنوان مصالحه بامخالفین می تواند پول های هنگفتی را جذب وآنهارا در جهت تحکیم پایه های قدرت فامیلی وقومی خود مصرف کند، هم اکنون گفته می شود که تیم کرزی یک لیست هفت ونیم هزار نفری تهیه کرده اند که به نام طالب آنهارا در صفحات شمال کشور اسکان دهند واز پول های کمکی دنیا برایشان خانه وسرپناه بسازند، بعضی ها فکر می کنند این کار باهدف به هم زدن بافت های جمعیتی شمال صورت میگیرد،امری که می تواند پیامدهای زیانبارتری ببار آورد...

به نظر می رسد که حلقه ی قدرت به جای تقویت روند سیاسی موجود ُ ُفزایش سطح اعتمادملی  وتوجه به اساسی ترین ضرورت ها ونیازهای ملی همچنان سرگرم بازی های تکراری وخطرناک در کشوراست که تحمل آن اندک اندک برای مردم وجامعه جهانی دشوار گردیده است.